Научниците предупредуваат дека исчезнувањето на вечниот мраз не е само загуба на природно богатство, туку и закана за водните ресурси, планинските екосистеми и снабдувањето со вода во поширокиот регион.
Словенија е на прагот да остане без своите глечери. Некогаш препознатлив дел од алпскиот пејзаж, денес вечниот мраз на словенечките планини е сведен на мали површини што продолжуваат да исчезнуваат под влијание на климатските промени.
Глечерот Скута, во Камнишко-Савињските Алпи, сега е последниот преостанат глечер во земјата, откако мразот на Триглав, највисокиот планински врв во Словенија, практично исчезнал.
Според извештајот на „Еуроњуз“, објавен на 15 октомври, научниците предупредуваат дека комбинацијата од зими со малку снег и исклучително топли лета го забрзува топењето на ледот.
Од десетици метри дебел мраз останале само неколку
Истражувачите од Географскиот институт „Антон Мелик“, при Научноистражувачкиот центар на Словенечката академија на науките и уметностите, веќе 80 години ги следат промените на двата глечера.
Кога започнале мерењата, глечерот Скута зафаќал површина од приближно 2,5 до 3 хектари. Денес од него остануваат околу 1,5 хектари.
Но намалувањето на површината не ја открива целосната слика. Мразот, кој некогаш бил дебел неколку десетици метри, денес на одредени места е дебел само неколку метри.
Уште подраматична е состојбата со глечерот на Триглав.
Пред осум децении тој зафаќал повеќе од 14 хектари. Пред пет до десет години неговата површина веќе била намалена на приближно половина до еден хектар, а во последните години паднала под 0,2 хектари.
Според научникот Миха Павшек, мразот на Триглав сега целосно исчезнал.
Камењата го штитат мразот, но тој продолжува да се топи
На Скута, научниците забележале необична појава. Голем дел од преостанатиот лед е покриен со чакал и камења, кои создаваат одредена природна заштита од сончевото зрачење.
Според Павшек, меѓу 80 и 90 отсто од ледената површина е покриена со ваков материјал.
Но оваа заштита не е доволна.
Под камењата и во внатрешноста на ледените шуплини, водата непрекинато капе, што покажува дека топењето продолжува и од другите страни.
Научниците предупредуваат дека Скута го следи истиот пат по кој исчезнал глечерот на Триглав.
Особено критична е комбинацијата од зима со малку снежни врнежи и долго, исклучително топло лето. Токму такви услови биле забележани во 2026 година.
Исчезнувањето на глечерите ќе влијае и врз реките
Последиците од топењето на глечерите не се ограничени само на планинските врвови.
Глечерите претставуваат природни резерви на слатка вода, кои постепено се ослободуваат во потоплите месеци и придонесуваат за водниот режим на планинските реки.
Со нивното исчезнување се губи дел од оваа долгорочна природна резерва.
Научниците предупредуваат дека промените во алпскиот леден покривач можат да влијаат врз водните системи поврзани со големите реки Драва и Мура.
Особено загрижувачки се прогнозите за австриските Алпи, каде што, според проценките наведени во извештајот, глечерите под 3.500 метри надморска височина би можеле да исчезнат до 2050 година.
Тоа би можело да го промени сезонскиот доток на вода во реките и да влијае врз подземните води, кои се важен извор за водоснабдување.
Сепак, влијанието ќе се разликува од регион до регион, бидејќи речниот проток зависи и од врнежите, снежната покривка и други водни извори.
Планинските жители веќе ги чувствуваат промените
Планинскиот водич Андреј Слак ги следи промените на словенечките глечери повеќе од 35 години.
Тој раскажува дека особено во последната деценија повлекувањето на ледот станало драматично видливо.
Според него, некогаш планинските жители ги користеле природните ледени шуплини за чување и ладење храна, вклучително и месо.
Денес таквите природни ледени складишта речиси исчезнале.
Промените не го погодуваат само традиционалниот начин на живот, туку и уникатните планински екосистеми што зависат од постојано присуство на мраз и ниски температури.
Како што се намалуваат глечерите, исчезнуваат и специфичните услови во кои опстојуваат одредени организми.
Европа се загрева двојно побрзо од светскиот просек
Случувањата во Словенија се дел од многу поширока климатска промена што ги зафаќа европските планински региони.
Според европската служба за климатски промени „Коперникус“, Европа е континентот што најбрзо се загрева, со пораст на температурите приближно двојно побрз од светскиот просек од 1980-тите години наваму.
Летото 2026 година беше одбележано со исклучително високи температури и сушни услови во големи делови од Европа.
Научните анализи покажуваат дека климатските промени предизвикани од човечките активности значително ја зголемуваат веројатноста и интензитетот на ваквите екстремни временски појави.
За глечерите, секоја година со малку снег и долги периоди на високи температури значи дополнително губење лед што тешко може да се обнови.
Исчезнувањето на последниот словенечки глечер затоа не е само локална еколошка приказна. Тоа е предупредување за иднината на европските планини, водните ресурси и природните екосистеми.
Она што некогаш било траен дел од алпскиот пејзаж, денес постепено исчезнува пред очите на научниците и планинарите.
