Скопје, мај 2026. Во кино-салата на Железничката зграда се одржаа работилница и јавна лекција во рамките на платформата „Градот како сцена”, организирана од АКТО и ФРУ. Архитектонското дуо STEALTH.unlimited, Tiiiit! Inc. и локални организации го поставија прашањето: може ли кооперативниот модел на живеење и енергетска самодоволност да се вкорени и во македонскиот град?

АКТО ја буди Железничката зграда со нова програмска платформа

Кино-салата на поранешната Железничка зграда во Скопје станува сè поактивен простор за алтернативна култура и граѓанска мисла. Во пролетниот циклус на АКТО и ФРУ, платформата „Градот како сцена” донесе серија настани во соработка со повеќе организации: работилница, јавна лекција и проекција на филм, сè во периодот 7 и 8 мај 2026. Според Димитар Минов од АКТО/ФРУ, идејата е програмата да функционира на ниво на соработка и истовремено да го потврди и прошири местото на киното како новоетаблиран алтернативен простор во градот.

Мартина Даниловска: „Будење на киното” е главната кампања за годинава

АКТО ја нарече оваа сезона „Будење на киното”. Мартина Даниловска, исто така од АКТО/ФРУ, ја образложи логиката: низ настани со On the Move Network, работилници и предавања, кинот постепено се етаплира како простор за содржински разговор. Фокусот на оваа програмска линија е кооперативното живеење и градот кој функционира како голема кооператива, каде станарите и граѓаните заедно одлучуваат и заедно создаваат.

STEALTH.unlimited: кооперативите не се наследство на социјализмот

Ана Џокиќ, дел од архитектонското дуо STEALTH.unlimited основано во 2000 во Белград и Ротердам, укажа дека кооперативите не се феномен поврзан само со социјалистичките системи. Нивните корени сегаат до средината на 19 век, а во Европа денес постои цел нов бран станбени и енергетски кооперативи. „Луѓето се собираат за да создадат простор за живеење заедно, а од друга страна, заедно да произведуваат енергија. Ние не сме само потрошувачи на она што некој го произведува за нас, туку сме производители на простор и енергија,” рече Џокиќ. STEALTH.unlimited е дел и од мрежата МОБА, чие име го реферира традиционалното балканско заедничко работење.

Колективното живеење не значи откажување од приватноста

Џокиќ го разјасни и честото погрешно сфаќање: кооперативниот стан не е комуна. Станарот има свој простор, но зградата се создава заедно и содржи заеднички простори кои му даваат поинаква вредност на животот. „Вашиот сопствен стан не е само ќелија каде што живеете и излегувате без никаква врска со луѓето со кои ја делите зградата. Всушност, ја создавате заедно,” рече таа.

Tiiiit! го отвори фестивалот „Прво па женско” со тема за мајчинствувањата

Настанот во Железничката беше и официјалното отворање на 14-тото издание на фестивалот „Прво па женско” на Tiiiit! Inc. Андреа Угриноска од Tiiiit! Inc. ја претстави оваа годишна тема: „мајчинствувања” — кованица настаната во соработка со партнери-зборотворци, која ја обработува темата на родителство и грижа во поширок општествен контекст, надвор од рамките на нуклеарното семејство и наметнатите родови улоги.

Платформата е поддржана од Швајцарија преку Хартефакт Фонд

„Градот како сцена” е активност во рамките на проектот „Култура за развој” на Владата на Швајцарија, кој го имплементира Хартефакт Фонд за периодот 2024–2028. Меѓу партнерите на платформата се Tiiiit! Inc./Прво па женско, OTM – On The Move, Jednostavno rečeno, LOKOMOTIVA и Архитектонскиот факултет при УКИМ во Скопје