Шпанија доби повеќе од еден милион барања за регулирање на статусот на мигранти во рамки на вонредната програма за легализација, што е двојно повеќе од првичните проценки на владата во Мадрид.

Бројката ја објави премиерот Педро Санчез на последниот ден од рокот за поднесување документи, 30 јуни. Сега шпанските власти имаат три месеци да ги обработат барањата и да одлучат кому ќе му бидат одобрени дозволи за престој и работа. Иако програмата првично имаше широка политичка поддршка, со текот на времето стана една од најконтроверзните теми во шпанското општество.

Санчез ја брани одлуката со економски аргументи, оценувајќи дека миграцијата е неопходна за иднината на земјата.

„Овој план е клучен чекор за да ја извадиме од невидливост реалноста на стотици илјади луѓе кои живеат меѓу нас“, изјави шпанскиот премиер.

Тој нагласи дека миграциската политика на неговата влада е „законска, безбедна и уредена“, но и неопходна за економијата која, според него, бележи резултати на кои другите европски земји можат да ѝ завидуваат. Според прогнозите на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД), растот на шпанската економија во 2026 година би можел да достигне 2,2 проценти, што е речиси трипати повеќе од просекот во еврозоната.

Санчез предупреди дека без миграцијата Шпанија би се соочила со сериозни демографски и економски последици.

„Без имиграција, Шпанија до 2050 година би изгубила 19 проценти од својот БДП, а до 2075 година дури 22 проценти“, рече тој.

Како илустрација за последиците, премиерот наведе дека тоа би значело исчезнување на околу 90.000 барови, 50.000 празни училници во основните и средните училишта и губење на околу 220.000 земјоделски стопанства – односно секое трето.

План за интеграција вреден 500 милиони евра

Заедно со легализацијата, владата најави и „план за интеграција и државјанство“ со почетен буџет од 500 милиони евра.

Целта е полесно вклучување на новите жители во општеството преку: стручно образование и обуки, изучување на официјалните јазици во шпанските региони, подобрување на пристапот до јавните услуги.

Санчез нагласи дека добивањето статус не значи само права, туку и прифаќање на правилата на земјата.

„Да се биде дел од заедницата значи да се делат правилата. Во Шпанија тие се јасни: демократски вредности, еднаквост меѓу жените и мажите, права на ЛГБТК+ лицата, слобода на изразување, секуларна држава и почитување на законите“, порача премиерот.

Шеста голема легализација во историјата на Шпанија

Шпанија досега спроведе шест вонредни програми за регулирање на статусот на мигранти – во 1986, 1991, 1996, 2000, 2001 и 2005 година. Најголемата досега беше во 2005 година, кога социјалистичката влада на Хозе Луис Родригез Запатеро легализираше повеќе од 576.000 мигранти.

Новите дозволи за престој и работа ќе важат само на територијата на Шпанија.

Политички поделби околу миграцијата

Иако владата ја претставува мерката како економска неопходност, опозицијата ја критикува. Санчез ги обвини Народната партија (PP) и крајно десничарскиот Vox дека ја користат темата за ширење страв и ксенофобна реторика.

„Свесни сме дека заедничкиот живот не е без тензии. Не сакаме да ги негираме проблемите, туку да се соочиме со нив и да ги решиме“, изјави премиерот.

Гонзало Фанхул, директор за истражувања во фондацијата porCausa, која се занимава со миграциски анализи, смета дека Шпанија избрала модел на економски раст со признавање на миграциската реалност.

„Шпанија одлучи да расте. Затоа презеде чекори за справување со демографската зима со која се соочуваат и други европски земји“, оцени Фанхул.

Тој смета дека обемот на легализацијата покажува дека мерката била неопходна, но предупреди дека таа не го решава целосно проблемот со идните миграциски текови.

„Почетокот од нула не значи дека нерегуларната миграција престанала. Ова не е политика на отворени врати, туку обид за поефикасно и поетичко управување со миграцијата“, додаде тој.

Од граѓанска иницијатива до една од најголемите политички теми

Процесот започна во 2023 година со граѓанската иницијатива „Regularización Ya!“ („Регуларизација веднаш!“), која собра околу 700.000 потписи. По силен притисок од граѓански организации, здруженија на работодавачи и со посредство на Католичката црква, предлог-законот беше усвоен во Конгресот во април 2024 година со големо мнозинство.

Единствено против беше крајно десничарскиот Vox. Но, со растот на значењето на миграцијата во јавните дебати, темата стана сè поделена. Според истражувањето на Центарот за социолошки истражувања (CIS), миграцијата од 11-то место на листата најголеми грижи на Шпанците во јануари 2023 година се искачила на петто место во 2025 година.

Во јуни годинава таа влегла меѓу трите најголеми проблеми за граѓаните, со 18,9 проценти од испитаниците кои ја посочиле како главна грижа – веднаш зад станбеното прашање и економијата, а речиси на исто ниво со корупцијата.