Сепак, намалените испораки не значат дека Русија го изгубила турскиот пазар – таа и понатаму е еден од неговите најважни снабдувачи.
Русија се соочува со значително намалување на извозот на природен гас кон Турција, земја која со години претставува еден од нејзините најважни енергетски партнери.
Според пресметките на руската агенција ТАСС, направени врз основа на податоците на турската Регулаторна агенција за енергетскиот пазар (EPDK), во периодот од јануари до септември 2026 година преку гасоводите „Турски тек“ и „Син тек“ биле испорачани вкупно 13,1 милијарди кубни метри природен гас.
Тоа е за 18,2 проценти помалку во споредба со истиот период во 2025 година.
Падот е значаен бидејќи Турција останува важен купувач на руски енергенси, но и земја преку која природниот гас продолжува да стигнува до дел од европските пазари.
Во септември рускиот гас забележа уште поголем пад
Намалувањето на испораките е особено видливо во септември.
Тогаш Турција увезла приближно 968 милиони кубни метри руски природен гас преку гасоводите во Црното Море.
Според податоците на турскиот регулатор, тоа претставува намалување од околу 33 проценти во споредба со септември минатата година.
Но падот не бил ограничен само на рускиот гас.
Вкупниот турски увоз на природен гас во септември се намалил за околу 25,5 проценти на годишно ниво, на приближно 2,69 милијарди кубни метри.
Овој податок е важен бидејќи покажува дека намалувањето на руските испораки делумно се случува во услови на општо намален увоз, а не исклучиво поради заменување на Русија со други снабдувачи.
И покрај падот, Русија во септември останала најголемиот поединечен снабдувач со природен гас на Турција, со удел од околу 36 проценти во вкупниот увоз.
Турција веќе не сака да зависи од еден извор
Во изминатите години Анкара вложува во проширување на енергетските извори и транспортните правци.
Освен руски гас, Турција увезува природен гас од Азербејџан и Иран, а располага и со инфраструктура за прием на течен природен гас (ЛНГ) од светскиот пазар.
Дополнително, земјата го развива сопственото производство од наоѓалиштата во Црното Море.
Ова ѝ овозможува поголема флексибилност во обезбедувањето количини и во преговорите со добавувачите.
Во август 2026 година, на пример, Иран бил најголемиот снабдувач на Турција со гас преку гасоводи, пред Азербејџан и Русија.
Но еден месец подоцна Русија повторно била на првото место во вкупниот увоз.
Таквите промени покажуваат дека турскиот пазар станува подинамичен, но не се доволни за заклучок дека руските добавувачи трајно ја губат својата позиција.
Два гасовода ја поврзуваат Русија со Турција
Руските испораки кон Турција главно се реализираат преку два големи гасовода под Црното Море.
„Син тек“, пуштен во употреба во 2003 година, има должина од 1.213 километри и годишен капацитет од околу 16 милијарди кубни метри природен гас.
„Турски тек“, кој започна со работа во 2020 година, има две линии со вкупен годишен капацитет од 31,5 милијарди кубни метри.
Едната линија е наменета за турскиот пазар, додека другата овозможува испораки кон јужна и југоисточна Европа.
Во текот на целата 2025 година Русија извезла 21,16 милијарди кубни метри природен гас во Турција, што било нешто повеќе од претходната година.
Затоа падот во првите девет месеци од 2026 година претставува промена во динамиката на снабдувањето, но конечниот годишен резултат ќе зависи и од испораките во последното тримесечје.
Што значи ова за Европа и Балканот?
Турција има двојна улога на регионалниот гасен пазар. Таа е голем потрошувач, но истовремено располага со инфраструктура преку која се транспортира гас кон други земји.
Затоа промените во турскиот увоз се важни и за балканските енергетски пазари.
Сепак, намалувањето на рускиот гас што Турција го увезува за сопствени потреби не значи автоматски дека за истиот процент се намалиле и испораките кон другите европски земји преку „Турски тек“.
Станува збор за различни текови и договорни аранжмани.
За земјите од Југоисточна Европа важни се и новите капацитети за пренос на гас преку Грција, Бугарија и Романија, како и можноста за користење алтернативни извори.
Во такви услови, конкуренцијата меѓу снабдувачите може да расте, но конечните цени зависат од договорите, транспортните трошоци и состојбата на европскиот пазар.
Русија губи количини, но не и целиот пазар
Падот од 18,2 проценти е јасен показател дека руските испораки во Турција во 2026 година се намалуваат.
Но податоците не потврдуваат дека Анкара целосно се откажува од рускиот гас.
Турција и понатаму располага со две директни гасоводни врски со Русија, додека Москва останува важен снабдувач на турскиот пазар.
Истовремено, зголемените можности за домашно производство, увоз од Азербејџан и Иран и набавка на течен природен гас ја намалуваат потребата Турција да се потпира на само еден партнер.
За Русија ова значи посилна конкуренција на пазар што досега имал големо значење за нејзиниот извоз.
За Турција, пак, диверзификацијата отвора можност за поголема енергетска сигурност и посилна преговарачка позиција.
Прашањето повеќе не е само колку руски гас ќе купува Анкара, туку и колку алтернативи ќе има на располагање кога ќе одлучува од кого и по која цена ќе го набавува.
