Основниот суд во Охрид денеска му одреди 30-дневен притвор на 31-годишниот К. К., обвинет за нападот врз неговата 26-годишна партнерка Сара. Обвинителството го товари за три кривични дела: телесна повреда, противправно лишување од слобода и загрозување на сигурноста. Според обвинението, во ноќта меѓу 14 и 15 ноември тој ја нападнал девојката до бесознание, а потоа ја исфрлил од автомобилот на улица во Охрид. Со овие две реченици завршува веста. Приказната за тоа како се стигна до нив е многу подолга и кажува многу повеќе за државата отколку за еден насилник.

Само еден ден претходно, истиот осомничен си замина дома. По првото приведување, судот му забрани да ѝ се приближува на Сара на помалку од 50 метри, му го одзеде пасошот и му наложи редовно да се јавува во судот. Претседателот на Основниот суд во Охрид, судијата Бојан Мартиноски, подоцна појасни дека обвинителството тогаш не побарало притвор, па судот не можел да изрече построга мерка. Полициската пријава гласеше „тешка телесна повреда“. Во меѓувреме, таткото на Сара беше приведен поради телефонски закани кон семејството на осомничениот, по пријава на мајката на К. К. Така, во првите часови по нападот системот ги третираше двете семејства речиси како рамноправни страни во спор. Девојката што лежеше во болницата „Св. Еразмо“ во таа слика беше само еден од учесниците.
Работите се сменија кога јавноста почна да поставува прашања. Мајката на Сара објави сведоштво што ја потресе земјата. Таа тврдеше дека телефонот на ќерка ѝ бил намерно оштетен за да не може да повика помош, дека осомничениот верувал оти Сара е мртва и дека имало обиди да се влијае врз медицинскиот извештај. Ова се наводи што институциите допрва треба да ги проверат. Но нивната сериозност придонесе случајот да биде преземен од обвинителката што постапуваше првиот ден, а Сара да биде повторно испитана во присуство на претставници на социјалните служби. Беше наредено и вештачење на повредите. Следниот ден следуваа обвинението и барањето за притвор, кое судот го прифати.

Тука е првата поука од овој случај, и не е утешна. Системот покажа дека може да реагира брзо, темелно и строго. Од мерки на претпазливост до притвор поминаа помалку од 48 часа. Тоа значи дека алатките постоеле уште првиот ден. Она што недостасувало биле одлуката и чувството дека некој внимателно го следи случајот. Колку жени во Македонија пријавиле насилство, а немале мајка што ќе пишува на социјалните мрежи, медиуми што ќе ги пренесат објавите и пратеници што ќе бараат одговорност? За нив хронологијата најчесто завршува на првата страница, со мерки на претпазливост и тишина.
Сара не е исклучок, туку дел од бројка што расте од месец во месец. Според податоците што МВР ги презентираше минатата недела, во првите десет месеци од 2026 година се пријавени рекордни 1.897 случаи на семејно насилство, наспроти 1.125 во истиот период лани, што претставува пораст од околу 69 отсто. Кривични пријави се поднесени против 1.521 сторител, речиси половина повеќе отколку лани. Во првите девет месеци жртви на семејно насилство биле и 100 деца. Само во едно деноноќие, во изминативе денови, билтенот на МВР евидентираше 15 пријави, што значи речиси по една на секој час и половина.
Подолгорочната слика е уште поцрна. Од 2021 до 2025 година полицијата регистрирала 5.537 кривични дела поврзани со семејно насилство, 5.699 сторители и 5.890 жртви, а 91 отсто од сторителите биле мажи. Најчести биле телесната повреда при семејно насилство и загрозувањето на сигурноста. Тоа се истите две кривични дела за кои е обвинет и осомничениот од Охрид. Само во 2025 година биле регистрирани 1.195 кривични дела, а меѓу жртвите имало 1.033 жени. Ако се додадат прекршоците и поплаките, рекордни 4.745 жени лани побарале заштита од полицијата. Податоците на ОН Жени (UN Women) покажуваат и кој најчесто е насилникот: речиси две третини од сторителите се сегашни или поранешни партнери, а не непознати луѓе од темна улица.
Значи ли ова дека насилството расте или дека жените почнаа повеќе да зборуваат? Министерот за внатрешни работи го поврзува порастот со поголемата подготвеност на жртвите да побараат помош. По измените на Кривичниот законик, МВР сега постапува по службена должност за телесна повреда при семејно насилство, без да чека жртвата да побара гонење. Сепак, полициската статистика го мери бројот на пријави, а не вистинскиот обем на насилството, кој останува скриен зад затворени врати. Една бројка од друга институција е подеднакво вознемирувачка. На Клиниката за психијатрија, во првите седум месеци од годинава, помош побарале 101 лице со траума од семејно или партнерско насилство – повеќе отколку во текот на целата 2025 година. Жените се трипати побројни меѓу нив. Постои и бројка што го прави случајот во Охрид уште потешко објаснив: годинава притвор им бил определен на 163 лица осомничени за семејно насилство, наспроти 44 лани. Притворот, значи, веќе не е исклучок. Затоа е тешко да се разбере зошто првата ноќ во Охрид завршила со мерки на претпазливост.
Втората поука е за телефонот. Неколку дена пред случајот во Охрид, во Богданци 17-годишна девојка го загуби животот во случај што полицијата го третира како убиство и самоубиство. Претходно, нејзиниот татко пријавил дека момчето ја тепало, ѝ се заканувало со смрт и ѝ го скршило телефонот за да не може да повика полиција. Во Охрид, мајката на Сара го тврди истото за телефонот на ќерка си. Тоа не е случајна подробност, туку образец добро познат на секој што работи со жртви на насилство. Првото што го одзема насилникот е излезот: телефонот, парите, пријателите, можноста да му се довери некому.
Третата поука е можеби најнепријатна. За помалку од два дена случајот стана и политичка тема. Владејачката партија и опозицијата се натпреваруваа во осуди и меѓусебни обвинувања за заштита на насилници поради партиски врски. Женскиот форум на опозицијата закажа протест пред полицијата во Охрид. Семејството на Сара јавно побара протестот да не се одржи, бидејќи на нивната ќерка во моментов ѝ се потребни мир и закрепнување, а правдата треба да ја спроведат институциите. И покрај тоа, лидерот на СДСМ, Венко Филипче, најави дека протестот ќе се одржи. Солидарноста е важна, и без јавниот притисок овој случај можеби немаше да заврши со притвор. Но кога жртвата бара тишина, а политиката бара сцена, вреди да се запрашаме чиј глас, всушност, се слуша.
Сара преживеа. Постапката допрва почнува, а кривичната одговорност и наводите за прикривање допрва треба да се расчистат. Она што овој случај веќе го покажа е дека заштитата на жените не треба да зависи од тоа дали некој снимил, објавил или протестирал. Притворот денеска е добра вест. Подобра вест ќе биде денот кога истата одлука ќе биде донесена уште првата ноќ, и за жена чие име никогаш нема да стигне до вестите.
Ако ти или некоја што ја познаваш трпи насилство, јави се на СОС-линијата на Кризен центар „Надеж“ – 15 315, достапна 24 часа на ден, седум дена во неделата. Во итни случаи јави се во полиција на 192.

