Зад необичната промена, според научниците, веројатно стои одмрзнувањето на трајно замрзнатото тло, кое овозможува ослободување метали во водата.
Истражувањето објавено во мај 2024 година во списанието „Communications Earth & Environment“ документирало 75 погодени локации во планинскиот венец Брукс, на северот на Алјаска. Наодите предупредуваат на можни последици за квалитетот на водата, рибите и заедниците што зависат од овие водотеци.
Промената на бојата потсетува на загадување поврзано со рудници, но во близина на испитуваните реки нема рударски активности што би ја објасниле појавата. Затоа истражувачите го насочиле вниманието кон пермафростот — земјиштето што останува замрзнато со години.
Со неговото одмрзнување, минералите што претходно биле изолирани доаѓаат во контакт со вода и кислород. Хемиските реакции можат да ја зголемат киселоста и да ослободат метали од почвата и карпите. Железото е меѓу главните причинители на карактеристичната портокалова боја.
Анализите покажале колку сериозна може да биде промената. Во некои примероци била измерена pH-вредност од само 2,3, наспроти вообичаената вредност од околу 8 за овие реки. Пониската pH-вредност означува поголема киселост. Биле измерени и зголемени концентрации на железо, цинк, никел, бакар и кадмиум.
Екологот Џон О’Донел од американската Служба за национални паркови ја забележал појавата во 2018 година, кога посетил река што една година претходно била бистра. Подоцнежната анализа на сателитски снимки покажала дека траги од променетата боја постоеле уште во 2008 година.
Истражувањето на терен е тешко поради оддалеченоста на локациите, до кои често се стигнува со хеликоптер. Сепак, промените на некои водотеци се доволно големи за да се забележат и на сателитски снимки.
За научниците, главното прашање е како изменетиот хемиски состав влијае врз животот во реките. Киселоста и металите можат да ги нарушат живеалиштата, да го намалат бројот на риби и безрбетници и да го отежнат движењето на рибите кон местата за мрестење.
Можни се последици и за оддалечените населби што користат речна вода и се потпираат на риболовот за исхрана. Доколку квалитетот на водата се влошува, би можела да биде потребна дополнителна обработка пред нејзино користење.Одмрзнувањето на пермафростот е водечко објаснување, но истражувачите нагласуваат дека остануваат отворени прашања за точниот тек на процесот и можноста водотеците да закрепнат. Продолженото затоплување би можело да создаде услови за слични промени и на други места каде што тлото содржи вакви минерали.
