Украинските сили во понеделникот и вторникот изведоа два големи напада врз Кримскиот, односно Керченскиот мост, кој го поврзува полуостровот Крим со руската Краснодарска област. Според Си-Ен-Ен и „Гардијан“, последниот напад предизвикал сериозни оштетувања, а дел од патната конструкција, според достапните снимки, завршил во морето.
Украинската служба за безбедност (СБУ) соопшти дека еден од големите метални лакови и патната конструкција под него се целосно уништени, додека е оштетен и железничкиот дел од мостот.
Фотографиите објавени во вторникот укажуваат дека челичниот лак долг 227 метри се урнал во Керченскиот Теснец, кој ги поврзува Азовското и Црното Море. Според „Гардијан“, остатоците од конструкцијата можеби го блокирале и важниот поморски пат по кој минуваат бродови од пристаништата Мариупол и Бердјанск.
Си-Ен-Ен геолокализирал снимки на кои се гледа дел од патната конструкција во водата, додека железничкиот мост на достапните видеа сè уште стои. Новинската агенција АП, сепак, наведува дека не можела независно да ги потврди извештаите за уривањето.
Руските власти потврдија дека мостот бил нападнат и дека сообраќајот е прекинат, но сè уште не објавиле конечна процена на штетата.
Зошто Кримскиот мост е толку важен за Путин?
Кримскиот мост, долг речиси 19 километри, е една од најголемите и најскапите инфраструктурни инвестиции на Русија во последните децении.
Изградбата започна откако Москва во 2014 година го анектираше украинскиот полуостров Крим, а мостот официјално го отвори Владимир Путин во 2018 година. При отворањето, рускиот претседател лично управуваше со камион и помина преку мостот.
Проектот чинеше околу 3,7 милијарди долари. Според податоците на руските државни медиуми, мостот е проектиран за дневно поминување на 40.000 автомобили, како и за годишен превоз на 14 милиони патници и 13 милиони тони товар.
Но неговото значење далеку ги надминува сообраќајот и економијата.
За Кремљ, мостот претставува физичка врска меѓу Русија и Крим и еден од најважните симболи на анексијата на полуостровот. Токму затоа секој успешен украински напад врз него има и силна политичка порака.
Украинскиот коментатор Антон Герашченко оцени дека мостот е главниот симбол на руската окупација на Крим и најважниот инфраструктурен проект на Путин.
Тој потсети и дека руските власти со години го претставувале мостот како еден од најдобро заштитените објекти во светот. Поради тоа, секој успешен напад отвора прашања за ефикасноста на руската противвоздушна одбрана.
Што значи уривањето на мостот за руската војска?
Покрај симболичната вредност, Кримскиот мост има големо воено значење бидејќи ја поврзува Русија со нејзините воени единици, поморските и воздухопловните бази на Крим.
Од почетокот на руската инвазија врз Украина во февруари 2022 година, мостот беше важна рута за транспорт на воена опрема, воен персонал и други резерви. Сепак, неговата улога во текот на војната се промени. По претходните украински напади во 2022 и 2023 година, Москва постепено ја намалуваше зависноста од мостот, особено кога станува збор за железничкиот транспорт на гориво. Во меѓувреме, Русија разви алтернативна копнена рута преку окупираните делови на јужна Украина, вклучувајќи ги Мелитопол и Мариупол, која го поврзува Крим со руската Ростовска област.
Но, според „Гардијан“, и овој коридор сè повеќе е изложен на украински напади со дронови. Затоа, долготрајниот прекин на сообраќајот преку Кримскиот мост би можел дополнително да го отежне снабдувањето на руските сили и да го зголеми притисокот врз алтернативните транспортни рути.
Рускиот провладин воен канал „Рибар“ предупреди дека последниот напад би можел да ја принуди Москва целосно да ги преиспита логистичките рути кон Крим.
Може ли Русија повторно да го поправи мостот?
Кримскиот мост веќе беше цел на неколку големи украински операции. Во октомври 2022 година, експлозија на камион предизвика уривање на дел од патната конструкција и пожар во железничка композиција што превезувала гориво. Во јули 2023 година, мостот повторно беше оштетен во напад со поморски дронови.
Иако Русија во двата случаи успеа да го обнови сообраќајот, најновите оштетувања би можеле да претставуваат значително поголем предизвик. Според „Гардијан“, замената на огромниот челичен лак би била сложен градежен потфат, особено во услови кога украинските сили можат повторно да ги нападнат инфраструктурата и опремата потребни за поправките. Руските воени коментатори предупредуваат дека евентуалната употреба на пловечки кранови и големи монтажни конструкции би била отежната поради постојаната опасност од нови напади.
Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, изјави дека мостот ќе биде обновен и дека по поправката ќе биде „уште подобар од претходно“.
Руските власти засега не соопштиле колку би можеле да траат работите.
Украина тврди дека операцијата се подготвувала со недели
Украинскиот претседател Володимир Зеленски го опиша последниот напад како „операција без преседан“, наведувајќи дека станува збор за завршна фаза на план подготвуван неколку недели. Според него, украинските сили претходно систематски ги напаѓале руските системи за противвоздушна одбрана, радарите и опремата за електронско војување, за да овозможат удар врз мостот.
Зеленски наведе дека биле користени дронови „Палјаница“, ракети „Нептун“, како и други средства од домашно производство, меѓу кои и крстосувачката ракета „Фламинго“.
Тој особено нагласи дека операцијата била изведена со украинско оружје и технологија. Нападот доаѓа по повеќемесечната украинска кампања насочена кон слабеење на руската воена инфраструктура на Крим. Во текот на летото, полуостровот се соочуваше со недостиг од гориво и прекини во снабдувањето со електрична енергија, поради што локалните власти воведуваа вонредни мерки.
Според тврдењата на руското Министерство за одбрана, во ноќта меѓу понеделникот и вторникот биле соборени 1.441 украински беспилотни летала, додека претходната ноќ било пријавено соборување на уште 1.336 дронови. Овие бројки не се независно потврдени.
Нападите се случуваат во пресрет на важни разговори меѓу Трамп, Путин и Си
Нападот врз Кримскиот мост се случи во политички чувствителен момент, непосредно пред планираната средба на американскиот претседател Доналд Трамп, рускиот претседател Владимир Путин и кинескиот лидер Си Џинпинг во Кина. Според Си-Ен-Ен, Кремљ настојувал средбата да ја претстави како своевидна „нова Јалта“, алудирајќи на историската конференција од 1945 година, на која лидерите на сојузничките сили разговарале за повоениот светски поредок. Симболиката на моментот е особено значајна бидејќи Јалта се наоѓа на Крим, а последниот напад сериозно ја загрози главната директна сообраќајна врска на полуостровот со Русија.
Истовремено, руските сили изведоа силни напади врз украинската престолнина Киев, погодувајќи два важни моста над реката Днепар. Според украинските официјални претставници, најмалку две лица загинале, а делови од градот останале без вода и греење.
Така, нападите врз инфраструктурата дополнително се интензивираат во момент кога се очекуваат нови дипломатски разговори за можностите за завршување на војната.
