Денес пораката стигнува побрзо отколку што ќе стигнеме да ја прочитаме. Пред сто и педесет години, писмо од Скопје до Виена можело да патува со недели, а неговата цена да се пресметува според правилата на секоја држава низ која минувало. Затоа 9 октомври, Светскиот ден на поштата, е повод да се потсетиме на една од најуспешните меѓународни поштенски спогодби во историјата. На овој ден во 1874 година, 22 држави во Берн го потпишале договорот со кој бил создаден Општиот поштенски сојуз и бил воспоставен принципот на единствена поштенска територија. Светскиот ден на поштата официјално е одбележуван од 1969 година, кога бил усвоен на конгресот на Светскиот поштенски сојуз во Токио.

Коњаници, гулаби и балони

Првите организирани поштенски мрежи биле создадени пред сè за потребите на државата, администрацијата и војската, а не за обичните граѓани. Персиските владетели имале станици со одморени коњи и јавачи, кои пораките ги пренесувале како штафета. Римјаните ја развиле државната поштенска служба, cursus publicus, која служела за административните и воените потреби на Империјата. Обичниот човек, пак, својата порака ја испраќал по трговец, патник или пријател. Ако имал среќа, таа стигнувала до оној кому му била наменета.

Една од најнеобичните епизоди во историјата на комуникацијата се случила за време на опсадата на Париз во 1870–1871 година. Градот бил отсечен, па пораките биле испраќани со балони, а во спротивна насока се користеле и гулаби писмоносци. Пораките биле фотографски намалувани на минијатурни ленти за една птица да може да пренесе што поголем број од нив.

Кога примачот плаќал

До средината на 19 век во Британија писмото најчесто го плаќал примачот. Цената зависела од растојанието и од бројот на листови, па поштенската пратка можела да биде прилично скапа. Токму затоа се појавиле и разни начини за испраќачот да му пренесе порака на примачот без тој да мора да го плати писмото.

Реформата на Роуленд Хил го променила тоа. Во мај 1840 година во употреба била пуштена „Пени Блек“, првата поштенска марка во светот. Наместо примачот да ја плаќа пратката, поштарината однапред ја плаќал испраќачот, а цената станала многу поедноставна и подостапна.

Македонски поштенски жиг

По осамостојувањето, македонската пошта морала да се трансформира во национален поштенски систем и да се вклучи во меѓународната поштенска мрежа. На 1 јуни 1992 година започнал меѓународниот поштенски сообраќај, со формирањето на изменичната пошта 91003 Скопје во Главниот поштенски центар, преку која се вршела размената на пратки со странство.

Во текот на истата година започнало и издавањето поштенски марки од страна на тогашната ПТТ „Македонија“. Првата поштенска марка била издадена во 1992 година по повод првата годишнина од референдумот за независност, со мотив од иконостасот на манастирот „Свети Јован Бигорски“. Македонија официјално станала членка на Светскиот поштенски сојуз на 12 јули 1993 година.

Поштенската марка во младата држава не била само средство за плаќање поштарина. Таа станала и мал, но важен симбол на новиот државен идентитет – парче хартија што патувало преку граници и истовремено носело слика за земјата од која доаѓа.

Што останува од писмото

Поштата денес во голема мера живее од пратки, пакети и онлајн нарачки, додека рачно напишаните писма станаа реткост. Сепак, писмото имало нешто што брзата порака го нема: време. Се пишувало со внимание затоа што немало копче за бришење. Се чекало затоа што одговорот не пристигнувал за две минути. Писмото минувало низ раце, возови, бродови, поштенски торби и граници, а понекогаш патувало со недели за да стигне до човекот на другиот крај.

Можеби токму затоа старите писма ги чуваме во кутии, врзани со лента или заборавени во фиоки, додека старите разговори од телефонот ги бришеме без многу размислување. Некогаш пораката морала да патува за да стигне до нас. Денес патувањето е речиси исчезнато, но можеби со него исчезна и дел од чувството дека навистина сме чекале некого.