Во 1041 година, востанието на Петар Делјан се приближувало кон својот крај. Бунтот против византиската власт, кој зафатил и голем дел од Македонија, бил ослабен од внатрешни пресметки. Делјан бил ослепен по предавството на Алусијан, а царот Михаил IV подготвувал поход за конечно да го скрши отпорот.
Во царската војска се наоѓал и еден Норвежанец, далеку од земјата во која еден ден ќе владее. Харалд Сигурдсон, познат како Хардрада, тогаш имал околу 26 години и веќе живеел живот што подоцна ќе стане материјал за саги. Неговата војничка кариера го довела до судир со востаниците на Делјан, кај Острово, во близина на денешното Островско Езеро во северна Грција, во географска Македонија.
Тука се пресекуваат две истории што ретко ги замислуваме заедно: онаа за викинзите и онаа за средновековна Македонија.
Од северот, по патот на златото
Викинзите најчесто ги замислуваме на долги бродови, на студени мориња, пред бреговите на Англија. Но нивниот свет се протегал и кон исток и југ. Трговијата, војувањето и потрагата по служба ги воделе до богатствата на Константинопол.
Харалд тргнал по тој пат како млад изгнаник. По поразот во битката кај Стиклестад во 1030 година, во која загинал неговиот полубрат Олаф, ја напуштил Норвешка. Преку Киевска Рус стигнал до Византија и стапил во царска служба, меѓу Варјазите — прочуените воини од северот.
За амбициозен човек без престол, царската служба нудела плата, воен плен и можност да стекне име. Харалд ги искористил сите три. Пред балканскиот поход веќе војувал на Сицилија, а византискиот автор Кекавмен запишал дека во царството дошол со дружина од петстотини луѓе.
Викингот во војната на Петар Делјан
Учеството на Харалд во задушувањето на востанието има поткрепа и надвор од скандинавските преданија. Кекавмен го споменува неговото присуство во походот на Михаил IV против Делјан и наведува дека потоа бил награден со византиска титула. Тоа е важната историска нишка што го врзува идниот норвешки крал со оваа балканска војна.
Кај Острово, византиската војска ги поразила востаниците. Харалд и неговите воини биле дел од силата што помогнала да се задуши бунтот. Подоцнежните нордиски раскажувања ќе му припишат и лична пресметка со Делјан, но таквите сцени бараат претпазливост: сагите ја граделе славата на своите јунаци, а подробностите за битката и судбината на востаничкиот водач остануваат несигурни.
За читателот во Македонија, токму тука приказната добива поинаква тежина. Во популарната култура, викингот е авантурист чии патувања ги следиме со восхит. Во историјата на овие предели, Харалд се појавува во војската испратена да го скрши востанието.
Истиот поход можел да биде подвиг во песната за еден северен воин и несреќа во животот на семејство што живеело покрај патот на неговата војска.
Престолот го чекал на север
Харалд подоцна ја напуштил Византија, а во 1046 година станал крал на Норвешка. Две децении подоцна посегнал и по англиската круна.
На 25 септември 1066 година загинал во битката кај Стемфорд Бриџ. Неговиот пораз често се зема како симболичен крај на викиншката епоха, а самиот останал запаметен како „последниот голем Викинг“. Дваесет и пет години го делат неговиот балкански поход од последната битка во Англија.
Меѓу тие две боишта се сместил остатокот од еден необичен живот: враќање од туѓина, круна, нови војни и амбиција што не запрела на границите на сопственото кралство.
Неговото македонско поглавје останало во сенката на пославниот крај.
А, токму тоа поглавје нам ни е најблиско. Го враќа далечниот свет на викинзите во предел што можеме да го препознаеме, крај езеро што и денес постои. Низ овие краишта со векови минувале војски, носејќи туѓи знамиња и туѓи претензии. Луѓето што живееле тука останувале да го продолжат животот по нивното заминување.
Харалд имал каде да се врати и престол што сакал да го освои. За оние што останале зад неговата војска, следното поглавје било повторно да се обработи земјата.
