Европските складишта за природен гас влегуваат во претстојната грејна сезона со рекордно ниска пополнетост од само 63 проценти, што предизвика остар раст на берзанските цени на енергенсите низ континентот. Според податоците на здружението Gas Infrastructure Europe и енергетските аналитичари, ваквата состојба сериозно се заканува да го прелее финансискиот товар врз сметките за струја и парно кај крајните потрошувачи во текот на претстојната зима.
Референтната европска цена на гасот на холандската берза ТТФ надмина 66 евра за мегават-час, што претставува повеќе од двојно зголемување во споредба со почетокот на годината кога изнесуваше околу 29 евра. Главната причина за загриженост на пазарите е слабата пополнетост на капацитетите во клучните европски економии. Во Германија складиштата се полни со едвај 51 процент, додека во Холандија нивото падна на 44 проценти, што е значително под петгодишниот европски просек од 79 проценти за овој период од годината.
Експертите од енергетската агенција Argus Media предупредуваат дека единствен претходен случај во последните 15 години со вакво ниско ниво на залихи беше забележан во 2021 година, непосредно пред избивањето на големата европска енергетска криза.
Покрај празните капацитети, дополнителен притисок врз пазарот создаваат логистичките ризици во меѓународниот транспорт на течен природен гас. Потенцијалните блокади на стратешките поморски коридори на Блискиот Исток го намалуваат глобалниот дотек на енергенси и ја туркаат Европа во директно ценовно надметнување со азиските купувачи.
Аналитичарите од инвестициската банка Goldman Sachs проценуваат дека доколку геополитичките тензии продолжат, берзанската цена на гасот во декември би можела да надмине 100 евра за мегават-час. Од економскиот институт Oxford Economics напоменуваат дека иако севкупната потрошувачка на гас во Европската Унија е намалена во однос на претходните години, секој подолг бран на ниски температури драстично ќе ја зголеми побарувачката и ќе го забрза растот на трошоците.
Прелевањето на високите берзански цени кон крајните потрошувачи зависи од пазарниот модел и динамиката на договорите во секоја држава поединечно. Додека на либерализираните западноевропски пазари поскапувањето се пренесува за неколку месеци, за земјите од нашиот регион и Македонија клучен фактор останува увозната зависност од интерконекторите и цената по која се набавува енергенсот за претстојната грејна сезона.
Секое ново поскапување на природниот гас на европските берзи претставува директен ризик за трошоците за централно греење во Скопје, како и за домашните индустриски капацитети што го користат гасот како главен енергенс во производството. Доколку трендот на високи увозни цени се задржи до зимата, компаниите ќе се соочат со зголемени производствени трошоци, што последователно може да изврши притисок врз цените на финалните производи и услуги.
