Светските цени на храната се соочуваат со нов силен притисок, при што најголем скок се очекува кај житото, а особено кај пченицата. Според последните анализи на британската куќа „Оксфорд економикс“, глобалните цени на храната во 2026 година ќе пораснат за 11,8 проценти, а во 2027 година за дополнителни 4,8 проценти. Овој раст директно ќе се одрази врз цените на лебот, тестенините и сите преработки од жито.
Екстремните топлотни бранови и сушата што ја зафатија Европа ги уништија земјоделските посеви во повеќе региони. Поради топлотниот бран, бриселското здружение на трговци со жито и маслодајни култури „Коцерал“ ја намали својата прогноза за урод на жито во Европската Унија и Обединетото Кралство од 295,5 на 286,6 милиони тони. За споредба, минатата година урод изнесуваше 310 милиони тони.
Земјоделците истовремено се соочуваат со значително повисоки трошоци за производство, пред сè поради растот на цените на енергенсите и вештачките ѓубрива.
Трошоците дополнително растат поради нарушувањата во синџирите на снабдување. Блокадата на Ормушкиот Проток поради конфликтот во Иран предизвика скок на цената на дизелот, која во јули беше за 36 проценти повисока во споредба со истиот период минатата година. Проценките на „Оксфорд економикс“ покажуваат дека цените на вештачките ѓубрива годинава ќе пораснат за 22 проценти.
„Најголемо влијание врз глобалните цени на храната има војната меѓу САД и Иран и нејзиниот ефект врз ресурсите потребни за производство, пред сè на дизелот, природниот гас и ѓубривото“, изјави Томас Дворак, виш економист во „Оксфорд економикс“.
Воените дејствија во Украина исто така го оптоваруваат пазарот. Русија и Украина заедно покриваат речиси 30 проценти од светскиот извоз на пченица и над 10 проценти од извозот на пченка. Нападите врз пристаништата и оштетените бродски рути во Црното и Азовското Море загрозуваат 86 милиони тони годишен извозен капацитет, односно речиси 17 проценти од вкупниот светски извоз на жито.
Бидејќи производството на пченица бара најголеми количини вештачко ѓубриво, нејзината цена е најранлива. Според проекциите, во третиот квартал од 2026 година цената на пченицата ќе биде за 36 проценти повисока отколку во истиот период минатата година, достигнувајќи околу 4,40 евра за пакување од 20 килограми.
„Најтешко ќе бидат погодени житото, овошјето, зеленчукот и млечните производи, бидејќи тие се најизложени на суши и жештини. Тоа ќе се одрази врз цените на преработките како леб, сирење, вино и масло“, посочува Дворак, додавајќи дека месото ќе биде под помал притисок.
Влијанието врз цените нема да се случи истовремено за сите производи. Кај свежата храна, пред сè овошјето и зеленчукот, ефектот ќе биде брз и видлив на рафтовите за два до три месеци, што значи бранот ќе започне во октомври и ноември.
Кај преработената храна процесот трае подолго поради времето потребно за жетва и преработка. Врвот на ценовниот раст кај овие производи се очекува меѓу февруари и мај следната година.
За земјите од регионот и Македонија, кои се нето-увозници на жито и храна, ваквиот глобален скок на суровините набрзо ќе се прелее врз крајните малопродажни цени.
