Португалскиот парламент направи чекор кон продолжување на платеното родителско отсуство. Заедничкиот предлог на Социјалистичката партија (ПС) и Социјалдемократската партија (ПСД), одобрен во вторникот во парламентарна работна група, предвидува родителите да добијат до 180 дена, односно шест месеци, целосно платено отсуство ако го поделат меѓу себе. Ако го користи само едниот родител, периодот со целосна исплата би изнесувал 150 дена, односно пет месеци.

Предлогот треба да помине низ парламентарната Комисија за труд, социјална сигурност и инклузија, а потоа и на конечно гласање во парламентот. Новиот режим би бил поповолен од сегашниот, но сè уште не е конечен закон.

Како ќе се пресметува платеното отсуство?

За родителите да добијат 180 дена отсуство со целосна исплата, секој од нив ќе мора да користи најмалку 30 последователни дена или два периода од по 15 последователни дена. Надоместокот ќе изнесува 100 проценти од референтната плата, пресметана од системот за социјално осигурување, за времето поминато на отсуство.

Во семејствата со еден родител, самохраните родители ќе имаат право на сите 180 дена со целосен надоместок. Ако отсуството не се дели меѓу родителите, предлогот предвидува и можност за шест месеци, односно 180 дена, со надоместок од 83 проценти од референтната плата.

Постои и можност за подолго отсуство – до 210 дена. Во тој случај, надоместокот би изнесувал 90 проценти ако таткото земе дополнителни 60 последователни дена, покрај задолжителното отсуство од 28 дена што му припаѓа само нему. Друга опција предвидува надоместок од 86 проценти ако секој родител поединечно остане дома со бебето во еден од последните два месеца од отсуството.

Што важи сега и кога би почнале новите правила?

Според сегашниот систем, ако отсуството не се дели, целосниот надоместок се исплаќа за првите 120 дена. Периодот може да се продолжи на 150 дена ако таткото користи 30 дена отсуство исклучиво за себе. Во двата случаи, отсуството може да се продолжи за уште еден месец, но со понизок надоместок – 80, односно 83 проценти од референтната плата.

Новите правила нема да важат за отсуствата што веќе се во тек. Според португалскиот весник „Негосиуш“, повикувајќи се на предвидената примена на мерката, промените би се однесувале само на родителските отсуства што ќе започнат од јануари следната година.

Предлогот е помалку амбициозен од граѓанската законодавна иницијатива поднесена во парламентот во 2023 година. Таа бараше целосна исплата за првите 180 дена од животот на бебето, со можност периодот да се продолжи на 210 или дури 240 дена ако родителите го поделат отсуството.

Ново право за вработените родители

Предлогот носи и промена за работниците во приватниот сектор: можност да изберат непрекинато работно време, како што веќе е предвидено за вработените во јавниот сектор.

Оваа опција би им била достапна на вработените со деца помлади од 12 години, како и на оние што се грижат за зависни членови на семејството со попреченост или хронично или онколошко заболување. Наместо да користат пауза за ручек или вечера, тие би можеле да го одработат работното време во еден континуиран период и да заминат порано. Сепак, ќе го задржат правото на пауза во траење до 30 минути.

Како стои Португалија во споредба со другите европски земји?

И со продолжувањето на родителското отсуство, Португалија би имала помалку издашен систем од некои други европски земји.

Во Шпанија, секој родител во семејствата со двајца родители има право на 19 недели целосно платено отсуство, додека во семејствата со еден родител периодот изнесува 32 недели.

Во Франција, од јули се применуваат нови правила што овозможуваат родителите да споделат дополнителен период од еден или два месеца отсуство, покрај постојните права. За овој дополнителен период, надоместокот изнесува 70 проценти од нето-платата во првиот месец и 60 проценти во вториот.

Шведска често се посочува како пример за поддршка на родителите. Таму, системот предвидува вкупно 480 дена платено отсуство, односно околу 16 месеци, со месечен надоместок што може да достигне до 80 проценти од платата.

Во Финска, родителите имаат право на вкупно 320 работни дена отсуство по дете, што одговара на околу 14 месеци. На секој родител му припаѓаат по 160 работни дена, од кои 63 може да му ги пренесе на другиот родител. Надоместокот се пресметува според приходите на работникот и се исплаќа преку системот за социјално осигурување.

Продолжувањето на родителското отсуство во Португалија е чекор кон поголема финансиска сигурност за семејствата во првите месеци по раѓањето на детето. Сепак, конечниот опфат на мерките ќе зависи од завршувањето на парламентарната постапка и од усвојувањето на законските измени.