Полска забрзано се претвора во една од најважните европски локации за развој на вештачката интелигенција, а зад нејзиниот подем во голема мера стојат американските технолошки гиганти. Милијарди евра се вложуваат во дата-центри, облачна инфраструктура, суперкомпјутери и AI истражувања, додека Варшава истовремено гради сопствена стратегија за технолошка независност.

Microsoft, Google и Amazon веќе најавија големи инвестиции, а полската влада планира и изградба на огромна AI инфраструктура со десетици илјади AI акцелератори.

Microsoft, Google и Amazon вложуваат милијарди

Microsoft најави инвестиција од 2,8 милијарди злоти, односно околу 650 милиони евра, за проширување на својот cloud-регион „Poland Central“ во близина на Варшава. Проектот е најголемата поединечна инвестиција на хиперскалер што досега е најавена во Полска. Покрај дата-центрите, планот опфаќа и програма за сајбер-безбедност со полските вооружени сили, како и обука на еден милион Полјаци за дигитални вештини.

Од Microsoft веќе ја опишаа Полска како потенцијална европска „AI долина“. Google, пак, соработува со полскиот Развоен фонд и националниот cloud-оператор, а извршниот директор Сундар Пичаи најави инвестиции од милијарди евра. Компанијата во Полска веќе има еден од своите најголеми инженерски центри во Европа, со повеќе од 2.000 вработени. Amazon во март најави дека во периодот од 2026 до 2028 година ќе инвестира повеќе од 5 милијарди евра, надополнувајќи ги повеќе од 10 милијарди евра вложени во земјата од 2012 година.

AI-пазарот би можел повеќе од двојно да порасне

Според проценките на аналитичката компанија Arizton, полскиот AI-пазар во 2024 година вредел околу 1,1 милијарда евра, а до 2030 година би можел да достигне 2,6 милијарди евра. Тоа би значело просечна годишна стапка на раст од речиси 16 отсто.Расте и инфраструктурата.

Вкупниот капацитет на полските дата-центри, кој во 2025 година изнесувал околу 660 мегавати, до 2030 година би можел да достигне меѓу 930 и 1.000 мегавати. Најголемиот дел од новиот капацитет би бил концентриран околу Варшава.

Но, има еден голем проблем – струјата

Колку и да растат инвестициите, Полска се соочува со сериозно ограничување: електроенергетската мрежа. Според проценките, недостигаат меѓу 150 и 200 мегавати мрежен капацитет, додека приклучувањето на среднонапонска мрежа може да трае и до година и пол. Полскиот оператор на преносниот систем PSE планира инвестиции од околу 64 милијарди злоти, односно приближно 15 милијарди евра, во нови високонапонски далекуводи.

Без проширување на електроенергетската инфраструктура, дел од најавените AI-проекти би можеле да останат само на хартија.

Полска гради и сопствена AI „гигафабрика“

Еден од најголемите државни проекти е AI гигафабриката, дел од европските иницијативи InvestAI и EuroHPC. Полската влада издвојува 92,56 милиони евра, а објектот првично треба да располага со околу 25.000 AI акцелератори, со можност капацитетот да се зголеми на најмалку 75.000.

Пуштањето во работа се очекува во 2028 година, додека договорите со приватните конзорциуми би требало да започнат во 2027 година. Вкупната вредност на проектот би можела да надмине 2,3 милијарди евра, а интерес досега изразиле дури 275 компании.

Полска е и лидер во пошироката регионална иницијатива „Baltic AI GigaFactory“, проценета на околу 3 милијарди евра, во која учествуваат и Литванија, Латвија и Естонија.

Суперкомпјутери веќе работат

AI инфраструктурата не е само план за иднината. Во Краков веќе работи GAIA AI Factory, суперкомпјутер финансиран преку EuroHPC, вреден околу 70 милиони евра и опремен со повеќе од 1.000 графички процесори. Во Познањ работи PIAST AI Factory, а компанијата Beyond.pl има пуштено во употреба суверен суперкомпјутер F.I.N., базиран на NVIDIA DGX SuperPOD архитектура со B200 процесори.

Националната компјутерска мрежа PLGrid поврзува шест центри во Краков, Варшава, Познањ, Вроцлав, Гдањск и Отвок.

AI може да стане мотор на полската економија

Полска во 2025 година ја надмина границата од 1 трилион долари номинален БДП, станувајќи прва земја од Централна Европа што го достигнала тоа ниво. Сега вештачката интелигенција се гледа како можност земјата дополнително да го намали економскиот јаз со најбогатите членки на ЕУ. Светската банка проценува дека AI би можел да го зголеми реалниот БДП на Полска за 1,3 до 12,1 отсто до 2035 година.

Првите ефекти врз продуктивноста, од околу 2 до 3 отсто, би можеле да се почувствуваат веќе во следните три години.

Причината за брзањето е и демографијата. Полската работна сила се очекува да се намали за околу 1,5 милиони луѓе до 2035 година, па автоматизацијата и AI стануваат важни алатки за одржување на економскиот раст.

ElevenLabs е најсилниот симбол на полскиот AI-подем

Еден од највпечатливите примери е ElevenLabs, компанијата за синтетички говор основана во 2022 година од Мати Станишевски и Пјотр Домбковски. По новата инвестициска рунда предводена од Sequoia Capital, компанијата во февруари 2026 година достигна проценета вредност од околу 10 милијарди евра.

Полската држава исто така се вклучи во развојот на секторот. Инвестициската компанија Vinci, поврзана со развојната банка BGK, во јуни инвестираше околу 10 милиони евра во ElevenLabs и ја покрена иницијативата AI Lab Poland. Полските технолошки корени се присутни и во компании како Snowflake, Fireworks AI и Klarna.

Во првиот квартал од 2025 година, полските фондови вложиле околу 444 милиони злоти во 35 технолошки компании.

Полска сака и свои AI модели

Амбицијата не е само да се привлечат американските компании. Полска развива и сопствени јазични модели, меѓу кои Bielik, open-source модел со 11 милијарди параметри, развиен со податоци на полски јазик.

Тука е и PLLuM, модел развиван од конзорциум на шест истражувачки институции и наменет, меѓу другото, за потребите на полската јавна администрација.

Но, Полска има уште еден проблем

И покрај огромните инвестиции во инфраструктурата, примената на AI во полските компании сè уште е релативно ниска. Само околу 8 отсто од полските компании користат вештачка интелигенција, наспроти 42 отсто во Данска. Во логистиката, каде што потенцијалните придобивки се огромни, AI го користат помалку од 1 отсто од компаниите.

Дополнително, околу 55 отсто од малите и средните претпријатија сметаат дека инвестициите во AI не се важни за продуктивноста.

Тоа покажува дека Полска моментално гради огромна AI инфраструктура, но вистинскиот тест допрва следува: дали милијардите вложени во дата-центри, процесори и суперкомпјутери ќе се претворат во поширока употреба на вештачката интелигенција во реалната економија.