По децении користење бавни бакарни линии и кабелски врски со ограничени брзини, оптичката инфраструктура и надградбата на кабелските мрежи овозможија интернет со брзини што до неодамна беа карактеристични главно за центрите за обработка на податоци. На хрватскиот пазар, два од трите најголеми телекомуникациски оператори веќе нудат пакети за приватни корисници со брзина на преземање до 2 гигабити во секунда (Gbps).
За корисниците што се сеќаваат на поврзувањето преку телефонска линија или на долгото чекање за преземање музичка датотека, можноста за преземање 250 мегабајти во секунда звучи импресивно. Но, откако ќе помине првичното воодушевување од тестирањето на брзината, се наметнува прашањето: колку од домаќинствата навистина можат да ја искористат оваа брзина и зошто некои корисници добиваат значително помалку од она за што плаќаат?
Кои брзини ги нудат операторите?
На хрватскиот пазар, „Телекомах“ (Telemach) нуди брзина до 2 Gbps преку сопствената оптичка мрежа со технологијата Икс-Џи-Ес-ПОН (XGS-PON), преку пакетот „2 Гиге“ или како дополнителна опција на постојниот пакет. „А1 Хрватска“ (A1 Hrvatska), пак, го нуди пакетот „Гига НЕТ“, со брзина на преземање до 2 Gbps, достапен преку оптичка и кабелска мрежа.
„Хрватски Телеком“ (Hrvatski Telekom), според написот, засега нуди брзина на преземање до 1 Gbps и брзина на испраќање до 500 мегабити во секунда (Mbps).
Сепак, максималната брзина наведена во договорот не значи дека секој уред во домот може да ја достигне. Ограничувањето често се крие во опремата преку која интернет-врската се распределува до компјутерите и другите уреди.
Замката во опремата што ја добивате од операторот
Рутерите и модемите што операторите ги испорачуваат со овие пакети обично имаат само еден мрежен приклучок со поддршка за брзини над 1 Gbps, најчесто од 2,5 гигабити во секунда. Останатите приклучоци обично се гигабитни, што значи дека секој од нив има максимален теоретски капацитет од 1 Gbps.
На пример, „А1 Хрватска“ на својата кабелска мрежа нуди уред „Фриц!Бокс 6660 кабл“ (FRITZ!Box 6660 Cable), кој има еден приклучок од 2,5 Gbps и четири гигабитни приклучоци. Ако корисникот сака повеќе жични уреди да ја искористат брзината над 1 Gbps, можеби ќе треба да купи дополнителен мрежен прекинувач, познат како „свич“ (switch), со поддршка за 2,5 Gbps.
Без таква опрема, само еден компјутер може директно да ја искористи брзината над 1 Gbps преку соодветниот приклучок. Другите уреди остануваат ограничени на гигабитна врска поединечно, иако во збир можат да го користат капацитетот на интернет-врската.
Дали вашиот компјутер може да ја искористи брзината од 2,5 Gbps?
Дури и кога компјутерот е поврзан со побрзиот приклучок на рутерот, целосната брзина ќе биде достапна само ако и неговата мрежна картичка поддржува повеќе од 1 Gbps. Ако компјутерот има обичен гигабитен мрежен приклучок, интернет-врската ќе биде ограничена од него, без оглед на пакетот што го плаќате.
Кај поновите десктоп-компјутери, особено кај матичните плочи од средната и повисоката класа, сè почесто се вградуваат мрежни контролери од 2,5 Gbps. Тоа важи за многу модели со чипсети на „Еј-Ем-Ди“ (AMD), како Б650, Икс670 и Икс870, како и со чипсети на „Интел“ (Intel), како Б760, З790 и З890. Меѓу честите контролери се „Интел И225-В“ и „И226-В“, како и „Рилтек РТЛ8125“ (Realtek RTL8125).
Сепак, чипсетот сам по себе не гарантира дека матичната плоча има побрз мрежен приклучок. Производителот одлучува каков контролер ќе вгради, па дури и некои поевтини плочи од иста серија може да имаат само гигабитен приклучок. Затоа, пред да купите опрема или да очекувате целосна брзина, проверете ги спецификациите на конкретниот модел.
Најновите матични плочи, особено оние од повисоката класа, сè почесто нудат и приклучоци од 5 или 10 Gbps. Постарите компјутери и деловните модели, пак, најчесто сè уште имаат стандардна гигабитна мрежна врска.
Што е со мини-компјутерите и лаптопите?
Кај компактните компјутери и работните станици има модели што без проблем можат да работат со побрзи мрежни врски. „Епл Мек Студио“ (Apple Mac Studio), на пример, стандардно има мрежен приклучок од 10 Gbps, додека „Мек мини“ (Mac mini) може да се конфигурира со таква опција. И некои понови гејмерски мини-компјутери, како моделите на „Минисфорум“ (Minisforum) и „Ејсус РОГ НУК“ (ASUS ROG NUC), имаат еден или два приклучока од 2,5 Gbps.
Кај лаптопите ситуацијата е поразновидна. Многу модели сè уште имаат вграден мрежен приклучок од типот РЈ45 (RJ45), но неговата брзина зависи од конкретниот уред. Гејмерските лаптопи почесто имаат приклучоци од 2,5 Gbps, додека кај другите модели треба да се провери дали поддржуваат гигабитна или побрза мрежна врска.
Заклучокот е едноставен: ако плаќате интернет од 2 Gbps, но добивате околу 940 Mbps, причината не мора да биде во операторот. Ограничувањето може да биде во мрежниот приклучок на рутерот, мрежната картичка на компјутерот или друга компонента во домашната мрежа. За да ја искористите целосната брзина, сите клучни делови од врската мора да ја поддржуваат.
