Иран и Оман ги засилуваат разговорите за повторно воспоставување на пловидбата низ Ормускиот Теснец, со план за привремен поморски коридор и расчистување на мини. Двете земји истовремено разговараат за воспоставување постојана рута во следните 30 до 60 дена. Иницијативата би можела да биде важен чекор кон повторно отворање на еден од најзначајните поморски коридори во светот, но и кон обновување на пошироките разговори меѓу Иран и САД.
Во заедничко соопштение објавено од Оманската новинска агенција се наведува дека иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи и неговиот омански колега Бадр Албусаиди разговарале за воспоставување „привремен заеднички поморски коридор“.
Планот вклучува и проект за расчистување мини со цел да се овозможи побезбедно движење на бродовите низ областа.
Следниот чекор: постојан коридор
Иранскиот заменик-министер за надворешни работи Казем Гарибабади изјави дека Техеран и Маскат ќе продолжат со разговорите за постојана рута за пловидба. Според него, целта е во рок од 30 до 60 дена да се постигне договор за нова трајна рута низ Ормускиот Теснец.
Во разговорите треба да бидат опфатени и прашања поврзани со управувањето со теснецот, размената на информации, контролата на поморскиот сообраќај и обезбедувањето поморски и безбедносни услуги. Ормускиот Теснец има огромно значење за глобалната енергетика. Пред неговото затворање, низ него минуваше околу една петтина од светската нафта и течниот природен гас.
Трамп тврди дека мините се расчистени
Во меѓувреме, американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека американската морнарица ги расчистила мините од теснецот, што според него отвора можност за повторно воспоставување на пловидбата. Тој истовремено испрати предупредување до Иран дека секој брод што повторно ќе поставува мини ќе биде уништен.
Сепак, Трамп не понуди докази за тврдењето дека теснецот е целосно расчистен. Европски претставници претходно изразуваа скептицизам за ваквите тврдења, посочувајќи дека расчистувањето мини е сложен и долготраен процес.
Иран сака разговорите да останат регионални
Техеран досега инсистираше дека разговорите со Оман треба да се одвиваат одделно од закочените преговори со Вашингтон. Сепак, најновото заедничко соопштение укажува дека процесот би можел да се прошири и на други земји од регионот.
Иран и Оман ја нагласиле важноста од разговори со регионалните држави што излегуваат на Персискиот Залив. Според оманскиот министер Албусаиди, целта е да се поддржат мирот, соработката, стабилноста и слободата на пловидба.
Може ли Ормуз да биде почеток на нови преговори?
Евентуалниот договор за олеснување на поморскиот сообраќај би можел да има последици што ќе одат многу подалеку од самата пловидба. Тој би можел да создаде простор за обновување на разговорите меѓу Иран и САД, кои се во застој по истекот на 60-дневниот привремен мировен договор постигнат во јуни.
Техеран тврди дека продолжувањето на преговорите зависи од почитувањето на условите од договорот, додека Вашингтон го обвинува Иран за напади врз трговски и товарни бродови и за недоволна контрола врз делови од својата војска. Оман во меѓувреме се обидува да ја задржи улогата на посредник меѓу двете страни.
„Тоа дефинитивно е мал чекор во вистинската насока“, оцени Ана Џејкобс од Институтот за арапските земји од Заливот, но предупреди дека клучно ќе биде како ќе реагира Вашингтон.
Според неа, главното прашање е дали администрацијата на Трамп ќе ја поддржи договорената рамка.
Во дипломатските напори се вклучува и Пакистан. Началникот на пакистанската армија Асим Мунир неодамна го посети Иран, а според Техеран неговата посета била насочена кон создавање простор за нови преговори и пренесување на иранските позиции до американската страна. Ако договорот меѓу Иран и Оман успее, Ормускиот Теснец би можел да стане првата точка во која повторно ќе се воспостави комуникација меѓу Техеран и Вашингтон – но патот до трајно решение сè уште е неизвесен.
