Воените дејства во Црното Море и Ормускиот Теснец истовремено загрозуваат два од најважните коридори за светската трговија. Низ нив се транспортираат огромни количини нафта, природен гас, жито и вештачки ѓубрива, а нападите врз бродовите, пристаништата и енергетската инфраструктура создаваат последици што се чувствуваат илјадници километри од воените жаришта.

Размерите на ризикот се гледаат во неколку бројки. Низ Ормус минува околу 25 проценти од светската поморска трговија со нафта и приближно 19 проценти од светската трговија со течен природен гас. Русија и Украина, чии главни извозни маршрути вклучуваат црноморски пристаништа, заедно обезбедуваат околу 32 проценти од светската трговија со пченица.

Овие проценти се однесуваат на различни пазари и не можат да се соберат во единствен удел од светската трговија. Тие, сепак, покажуваат колку голем дел од снабдувањето со стратешки производи зависи од безбедноста на двата региона.

Колкав дел од светската нафта и гас зависи од Ормускиот Теснец?

Ормускиот Теснец го поврзува Персискиот Залив со Индискиот Океан и претставува главна извозна маршрута за нафтата од Саудиска Арабија, Ирак, Кувајт, Катар, Обединетите Арапски Емирати и Иран.

Според Меѓународната агенција за енергија, во 2025 година низ теснецот дневно поминувале околу 20 милиони барели нафта и нафтени деривати, што претставува приближно една четвртина од светската поморска трговија со нафта.

Воените дејства веќе предизвикаа значителни нарушувања. Според проценките на американската Агенција за енергетски информации, протокот на нафта низ Ормус се намалил од 21,6 милиони барели дневно во последниот квартал од 2025 година на 4,9 милиони барели во вториот квартал од 2026 година.

Тоа претставува пад од приближно 77 проценти.

Дополнително, низ теснецот минува околу 19 проценти од светската трговија со течен природен гас, главно од Катар и Обединетите Арапски Емирати. За овие испораки постојат ограничени можности за пренасочување, што ја зголемува чувствителноста на глобалниот енергетски пазар.

Зошто воените дејства во Црното Море го загрозуваат снабдувањето со храна?

Црното Море има особено значење за светската трговија со жито. Русија и Украина заедно обезбедуваат околу 32 проценти од светската трговија со пченица во сезоната 2025/2026, според проценките на Меѓународниот институт за истражување на прехранбените политики.

Голем дел од овие количини се извезуваат преку црноморските пристаништа. Нападите врз пристанишната инфраструктура, складиштата и трговските бродови ги отежнуваат испораките, ги зголемуваат трошоците за осигурување и создаваат неизвесност за увозниците.

Нарушувањата особено ги погодуваат земјите што зависат од увоз на жито, меѓу кои се држави од Северна Африка и Блискиот Исток.

Црното Море е значајна маршрута и за извоз на нафта и нафтени деривати од Русија, како и за транспорт на казахстанска нафта преку регионалните терминали.

Како воените дејства ги загрозуваат и цените на храната?

Еден од помалку видливите ризици е транспортот на вештачки ѓубрива. Според Конференцијата на Обединетите нации за трговија и развој, околу една третина од светската поморска трговија со овие производи минува низ Ормускиот Теснец.

Кога испораките се нарушени, земјоделците се соочуваат со повисоки трошоци за производство. Истовремено, поскапувањето на нафтата и гасот ги зголемува трошоците за производство, транспорт и складирање храна.

Така, проблемите во Ормус можат да влијаат врз цената на житото, дури и кога тоа е произведено далеку од Персискиот Залив.

Колку од светската трговија навистина е прекината?

Постои важна разлика меѓу трговијата што е изложена на ризик и количините што навистина престанале да се транспортираат.

Податоците за уделот на Ормус во светската трговија со нафта и гас, како и за извозот на пченица од Русија и Украина, ја покажуваат големината на потенцијалната изложеност. Тие не значат дека сите овие испораки се прекинати.

Дел од товарите се пренасочуваат, дел доцнат, а некои продолжуваат да пристигнуваат со повисоки транспортни и осигурителни трошоци. Дополнително, светската трговија опфаќа многу други производи и маршрути, па не постои оправдана основа овие проценти да се соберат и да се претстават како единствен дел од вкупната светска трговија.

Какви последици може да почувствува Македонија?

Македонија е поврзана со европските енергетски и трговски пазари, па нарушувањата во овие коридори можат да се пренесат и врз домашните цени.

Поскапувањето на нафтата влијае врз горивата, камионскиот транспорт и дистрибуцијата на производи. Повисоките цени на житото и вештачките ѓубрива можат да ги зголемат трошоците за земјоделството, сточарството и прехранбената индустрија.

Дури и кога стоката пристигнува навреме, дополнителните трошоци за транспорт и осигурување можат да се пренесат врз крајните потрошувачи.

Воените дејства во Црното Море и Ормус покажуваат колку светската економија зависи од мал број стратешки поморски маршрути. Нивното нарушување ги погодува најважните пазари за енергија и храна, а последиците се шират низ меѓународните синџири на снабдување.