Мароканскиот крал Мохамед Шести ја именуваше Фатима Езахра Ел Мансури за шефица на владата, со што 50-годишната адвокатка стана првата жена на оваа функција во историјата на Мароко. Кралската палата соопшти дека Ел Мансури, која до именувањето беше министерка за национално планирање, урбанизам, домување и урбана политика и градоначалничка на Маракеш, добила задача да ја формира новата влада.

Таа е втората жена што станува шефица на влада во арапскиот свет, по Најла Буден, која беше премиерка на Тунис од 2021 до 2023 година. Во телевизиско обраќање Ел Мансури го опиша своето именување како „навистина историско“ и рече дека тоа е повод за гордост не само за неа, туку и за сите Мароканки.

Ќерката на пашата од Маракеш

Фатима Езахра Ел Мансури е родена на 3 јануари 1976 година во Маракеш. По образование е правничка и адвокатка, специјализирана за недвижности и имотно право. Студирала право во Мароко и Франција, а има и сертификат по англосаксонско право од Универзитетот „Пејс“ во САД. На адвокатската комора во Маракеш е запишана од 2005 година.

Потекнува од влијателно семејство. Нејзиниот татко, Абдерахман Ел Мансури, бил паша на Маракеш осум години, а подоцна и амбасадор на Мароко во Обединетите Арапски Емирати. Бил и претседател на адвокатската комора во Маракеш.

Нејзиниот политички пат е тесно поврзан со Партијата за автентичност и модерност (ПАМ). Таа била членка на Движењето на сите демократи, а во 2008 година станала основачка на ПАМ, партија формирана од Фуад Али Ел Хима, поранешен советник и близок соработник на кралот Мохамед Шести. Од 2024 година Ел Мансури е координаторка на колективното раководство на партијата.

За приватниот живот ретко зборува јавно. Разведена е и мајка на две деца. Во 2014 година американскиот магазин „Форбс“ ја вброи меѓу 20-те највлијателни жени под 45 години во Африка.

Првата градоначалничка на Маракеш

Локалната политика ја отвори нејзината кариера. Во 2009 година Ел Мансури стана првата жена градоначалничка на Маракеш. На функцијата остана до 2015 година, а повторно беше избрана за градоначалничка во 2021 година. Во меѓувреме, во повеќе наврати беше пратеничка во мароканскиот парламент.

Во октомври 2021 година влезе во владата како министерка за национално планирање, урбанизам, домување и урбана политика. Во нејзиниот ресор беа програмите за поддршка на домувањето, урбанистичките реформи и обновата на домовите оштетени во земјотресот во Ал Хауз во 2023 година.

Нејзината политичка кариера не помина без контроверзии. Таа беше обвинета за конфликт на интереси во врска со трансакции со земјиште во Маракеш, обвинувања што ги отфрли и за кои поведе правна постапка. Бидејќи станува збор за оспорени тврдења, тие не треба да се претставуваат како утврден факт.

Победа со 97 места и само 38 отсто излезност

Именувањето доаѓа по парламентарните избори од 23 септември, на кои ПАМ освои најмногу места – 97 од вкупно 395 во Претставничкиот дом. Тоа е повеќе од 87-те места што партијата ги освои на изборите во 2021 година, но далеку од 198-те места потребни за апсолутно мнозинство.

Националниот собир на независните (РНИ), кој беше најголемата партија во претходниот состав, освои 66 места, Истиклал 65, а Партијата за правда и развој (ПЈД) направи значителен повраток со 54 пратенички места. Тоа значи дека првата задача на Ел Мансури ќе биде составување коалиција.

Изборите беа проследени со ниска излезност од 38,02 отсто, наспроти околу 50 отсто во 2021 година. Тоа беше втор најнизок одѕив откако Мохамед Шести дојде на престолот во 1999 година.

Младите бараат болници, а не стадиони

Ниската излезност доаѓа во контекст на силно младинско незадоволство. Во септември и октомври 2025 година Мароко беше погоден од голем бран младински протести организирани преку интернет од децентрализираното движење „ГенЗ 212“. Демонстрантите бараа подобро јавно здравство, образование и повеќе можности за младите, а го критикуваа и трошењето на јавни средства за спортската инфраструктура поврзана со меѓународните натпревари.

Еден од најпознатите слогани на протестите беше „Сакаме болници, а не стадиони“. Токму ова незадоволство ќе биде еден од политичките контексти во кој ќе работи новата премиерка.

Нејзината влада ќе треба да управува со големи инвестиции поврзани со подготовките за Светското првенство во фудбал во 2030 година, кое Мароко ќе го организира заедно со Шпанија и Португалија. ПАМ во предизборната кампања претстави економска програма вредна околу 37 милијарди долари, со ветување за создавање еден милион работни места, повисоки плати и инвестиции во здравството, образованието и социјалната заштита.

Историски избор, но кралот останува клучна фигура

Именувањето жена на чело на владата е историски момент за Мароко. Но за да се разбере што навистина значи функцијата, важен е и политичкиот систем во кој Ел Мансури ќе владее. Уставните реформи од 2011 година ја променија процедурата за именување на премиерот: кралот мора да го избере од партијата што освои најмногу места на изборите. Токму затоа, по победата на ПАМ, Мохамед Шести ја именуваше Ел Мансури од редовите на победничката партија.

Но кралот и понатаму има значајна улога во политичкиот систем. Прашањата поврзани со надворешната политика, одбраната и религиозните прашања остануваат во рамката на неговите уставни овластувања.

Затоа историското значење на изборот на Ел Мансури и практичната политичка моќ на нејзината влада се две различни работи. Пред неа сега стои и потешкиот дел: да состави коалиција во парламент без јасно мнозинство и да одговори на економските и социјалните барања што ги изнесоа младите на улиците.

ПАМ најави дека е подготвена да разговара со различни политички партии. ПЈД, пак, најави дека ќе остане во опозиција, што дополнително го стеснува просторот за коалициски договор. Фатима Езахра Ел Мансури со тоа ја испиша првата страница од една историска промена.

Следната ќе зависи од тоа каква влада ќе успее да состави и што ќе направи со моќта што ја доби.