Она што започна како протест на ученици и наставници во едно училиште во Кретej, во југоисточните предградија на Париз, за помалку од три недели прерасна во национално движење. Учениците бараат повеќе ресурси за училиштата, повеќе наставници, подобри услови и решавање на проблемите со пренатрупаните училници, отсуствата на наставниците и застарената инфраструктура.

Протестите започнаа на 17 септември, а видеата од демонстрациите брзо се проширија на социјалните мрежи. Потоа ученици од различни делови на Франција почнаа да се приклучуваат, а во понеделникот стотици училишта биле целосно или делумно затворени откако властите процениле дека не постојат услови за безбедно одржување на наставата.

Студентските и ученичките синдикати повикаа на нов ден на масовни протести во вторник, со што движењето продолжува да врши притисок врз владата.

Од мирни демонстрации до судири

Голем дел од протестите поминаа мирно, но на некои места демонстрациите беа проследени со немири и судири со полицијата. Според францускиот министер за внатрешни работи, досега се уапсени повеќе од 5.060 лица, од кои 87 отсто се малолетници.

Во протестите биле повредени повеќе од 170 ученици, 78 членови на училишниот персонал и над 600 полицајци. Неколку училишта низ Франција биле оштетени, опожарени или ограбени, а властите велат дека во дел од случаите демонстрациите биле искористени од лица кои дошле со намера да предизвикаат немири.

Во понеделникот, 15-годишно момче било повредено од граната во градот Ленс, во северна Франција. Јавниот обвинител Етјен Тефри изјавил дека сè уште не е утврдено дали момчето ја подигнало гранатата или таа била фрлена кон него. Случајот се истражува.

Во Тур, во централна Франција, семејството на 16-годишен ученик поднело пријава за полициско насилство откако момчето го загубило видот на десното око. Според обвинителството, повредите укажуваат дека можеби било погодено со гумен куршум. И во овој случај е отворена истрага.

Прашањето за полициската сила

Француската Лига за човекови права ја обвини полицијата за сериозно отстапување од принципите на владеење на правото при интервенциите во кои се вклучени ученици. Претседателката на организацијата, Натали Техио, изјавила дека меѓународното право не само што се занемарува, туку според неа е „целосно погазено“ во дел од полициските интервенции.

Од францускиот полициски синдикат „Национална полициска алијанса“, пак, велат дека приоритет на полицијата е безбедноста околу училиштата. Портпаролот Стенислас Годон нагласува дека кога се употребува сила мора да се проценат нејзината пропорционалност и оправданост.

Тој посочува дека ситуацијата е различна кога полицајците се нападнати или кон нив се фрлаат опасни предмети. Според него, употребата на сила не треба автоматски да се карактеризира како „репресија“ врз ученичкото движење, туку да се проценува според конкретната ситуација.

Владата се обидува да го смири незадоволството

Протестите создадоа дополнителен политички притисок врз владата. Министерот за образование Едуар Жефреј разговарал со синдикатите на училиштата и вработените, како и со организации на родители. Министерот за правда Жералд Дарманен изјавил дека насилните протести на различни начини погодиле 735 од вкупно околу 3.700 училишта во Франција.

Премиерот Себастиен Лекорну во неделата го претставил владиниот план од пет точки. Тој вклучува мерки за спречување откажување на часовите, подобрување на училишната инфраструктура во соработка со локалните власти, подобра организација на училишниот ден и поголема транспарентност на „Паркурсап“, француската платформа преку која учениците аплицираат за универзитет.

Владата истовремено вели дека сака да обезбеди поголема поддршка за учениците и да ги адресира нивните барања.

Политиката влезе во протестите

Протестите не останаа надвор од политичката сцена. Радикалната левица отворено го поддржа движењето, а Жан-Лик Меланшон, лидерот на партијата „Непокорна Франција“, изјави дека сака младите да излезат од протестите „со крената глава“.

Критичарите го обвинуваат Меланшон и неговата партија дека се обидуваат политички да го искористат незадоволството на младите. Меланшон, пак, тврди дека неговата партија го поддржува движењето, но не го организира, и дека сака протестите да останат ненасилни.

Токму политизацијата е една од работите за кои предупредуваат и самите просветни работници.

Наставниците: „Училишниот систем е во криза“

Жан-Реми Жирар, наставник и претседател на националниот синдикат на училиштата и високото образование СНАЛК, вели дека барањата на учениците не се нови.

„Сè потешко ги заменуваме отсутните наставници, француските училници се меѓу најпреполните во Европа, а училниците не се соодветно опремени за време на топлотни бранови. Ова се работи што веќе ги знаеме“, вели тој.

Според него, суштината на проблемот е многу подлабока од актуелните протести. „Почетната точка е дека училишниот систем е во криза и тоа е така долго време“, вели Жирар.

Тој, сепак, предупредува дека протестите не треба да се претворат во политичка алатка, без оглед на тоа која страна се обидува да ги искористи.

„Навистина мора да бидеме многу внимателни она што се случува да не го претвориме во политичка алатка, бидејќи тоа е многу опасно“, вели тој.

Наставниците истовремено се загрижени за сопствената безбедност. Во петокот, наставник бил испрскан со бензин за време на протест во близина на училиште во јужниот дел на Франција, а 16-годишен ученик потоа бил приведен.

Жирар вели дека наставниците се обидуваат да останат во контакт со учениците и да спречат ситуацијата да ескалира. Според него, атмосферата може целосно да се промени за само неколку минути, поради што присуството на наставниците, кои учениците ги познаваат, може да помогне во одржувањето на дијалогот.

И родителите ги поддржуваат барањата

Не сите родители сакаат нивните деца да учествуваат во протестите. Некои ги советувале да останат дома, а дел дури им забраниле да одат на демонстрациите.

Но, една од најголемите родителски организации во Франција, Федерацијата на совети на родители на ученици, ја поддржа борбата за подобри услови во училиштата.

„Ги поддржуваме барањата нашите деца да учат во подобри услови“, вели Мустафа Озчелик, потпретседател на организацијата.

Тој посочува дека родителите ги делат истите грижи како и учениците – пренатрупани училници, недостиг и отсуство на наставници, проблеми со обезбедување кадар за одредени предмети, недоволен број училишни лекари и училници кои стануваат неподносливо жешки во текот на летото.

„Училишниот персонал, родителите и, на крајот, самите ученици сакаат да се вратат во училиштата“, вели Озчелик. Според него, учениците можат сами да проценат дали и колку долго треба да продолжат со протестите, но доколку ги добијат гаранциите што ги бараат, сите имаат интерес наставата да продолжи.

Француските протести така се најдоа на пресекот на две различни приказни: една за долгогодишната криза во образованието и друга за насилството што се појави околу дел од демонстрациите. Додека учениците бараат подобри услови за образование, владата мора да одговори на тие барања без притоа безбедноста на учениците, наставниците и полицајците да стане нов проблем.