Што може Скопје да научи од град во кој електронската музика е дел од културната политика, а не само прашање на работно време? Македонската платформа „Терапија“ учествуваше на годинeшниот Amsterdam Dance Event [ADE] со намера да ги истражи искуствата што можат да помогнат во развојот на домашната сцена. За Трн, нејзината основачка Слободанка Тренчева – Боте зборува за разликата меѓу град што го толерира ноќниот живот и град што создава услови за него.

Од 21 до 25 октомври, Амстердам беше домаќин на јубилејното издание на Amsterdam Dance Event, кое одбележа 30 години од почетоците на настанот. Официјалната програма на АДЕ 2026 опфати повеќе од 3.600 артисти и 1.300 настани на над 300 локации низ градот. Но, зад тие бројки стои нешто поважно од густ распоред на журки: фестивалска програма поврзана со професионална конференција и содржини од уметноста и културата.

Годинава, современиот балет DANCÆ се сретна со настап во живо на Chlär во просторот на поранешен затвор.Програмата Motie, пак, ја внесе музиката, танцот и визуелната уметност во самата градска куќа, во комплексот Стопера. Електронската музика не беше ограничена на клубовите: беше присутна и во простори со сосема поинаква јавна намена.

Токму тој поширок поглед е во фокусот на посетата на „Терапија“. Боте споделува дека на АДЕ следела конференции, уметнички перформанси, балетски и музички продукции, изложби и клупски настани. Не за да состави листа што треба да се преслика во Скопје, туку за да разбере како различните делови од сцената функционираат заедно.

Амстердам како модел: Електронската музика како дел од културната политика

„За мене, АДЕ е многу повеќе од фестивал и сигурно многу повеќе од место за забавување. Тоа е меѓународна платформа на која се среќаваат музиката, современата уметност, технологијата, културата, економијата и урбаниот развој“, вели таа за Трн.

„Терапија“ ја започна својата приказна во пандемијата, со цел да им обезбеди простор на домашните електронски артисти. Потоа организираше настапи кај скопската Пошта, Железничката станица, „Македониум“ во Крушево и Споменикот на слободата во Кочани. Поврзувањето на музиката со јавниот простор и културното наследство е дел од нејзиниот пристап уште од тие проекти.

За Боте, присуството во Амстердам е продолжение на таа работа: можност да се учи од други средини и стекнатото знаење да се врати во домашниот контекст. Таа нагласува дека зад програмите што ги гледа публиката стојат истражување, професионална соработка, продукција, инфраструктура и стратегија.

Колку е Скопје далеку од Амстердам?

„Најважното прашање за мене не е само што се случува во Амстердам, туку што можеме да научиме од тие искуства и како да го примениме кај нас. Не треба да копираме други градови. Треба да развиеме сопствен модел, воден од европски стандарди, сериозен пристап и долгорочна визија.“

Разликата меѓу Амстердам и Скопје, во нејзиното согледување, не се сведува на тоа кој град има попознати диџеи или повеќе клубови. Прашањето е какво место има ноќната култура во одлуките што ги носи Градот.

Амстердам има посебна агенда за ноќна култура за периодот 2023–2026, со 15 мерки за простор, регулатива, застапеност и поддршка на секторот. Меѓу нив се поддршка за звучна изолација, развој на млади таленти и редовна координација со претставниците на сцената. Градот организира и месечни консултации за иницијаторите што имаат прашања за дозволи, субвенции или достапни простори.

Тоа не значи дека Амстердам ги решил сите проблеми. Градскиот извештај разгледуван во февруари 2026 ги бележи сложените постапки за дозволи и нерамномерната распределба на клубовите како нерешени предизвици. Разликата, значи, не е во отсуството на проблеми, туку во постоењето конкретна политика што се обидува да одговори на нив.

Ни треба ноќен менаџмент

„Кај нас често разговараме колку е гласна музиката или до колку часот треба да работат клубовите. Многу поретко прашуваме каква културна вредност создаваат, кои работни места ги поддржуваат, какви можности им нудат на младите и каков имиџ градат за градот“, вели Боте.

Во нејзината споредба, Скопје има публика, артисти, организатори и продуценти. Има и независна сцена што со години создава содржини со ограничени ресурси. Она што го посочува како недостаток е континуитетот меѓу културната политика, урбанистичкото планирање, економијата и вистинските потреби на луѓето што работат на сцената.

„Не ни недостига публика. Ни недостига визија за тоа каков град сакаме да бидеме.“

Станува збор за музичарите, техничарите, продукциските екипи, угостителството, туризмот и превозот. Прашањето што се случува по полноќ е и прашање како функционира градската инфраструктура.

Тоа не е повик за работа без контрола. Напротив: бара еднакви правила, редовни инспекции, почитување на дозволениот капацитет, противпожарна заштита и функционални излези за евакуација. Безбедноста ја поставува како основа, а не како нешто за кое може да се преговара.

„Кога системот функционира, безбедноста и културниот живот не се спротивставени приоритети. Одговорното управување треба да ги овозможи и двете.“

Затоа смета дека на Скопје му треба организиран модел за координација на ноќниот живот. Дали ќе се нарекува „ноќен градоначалник“, советник или координативно тело е помалку важно од неговите надлежности: да ги поврзе институциите, културната сцена, угостителите, превозот и жителите. Не уште една функција на хартија, туку структура со знаење, транспарентност и континуитет.

Трите непосредни приоритети што ги издвојува се координирано управување со ноќната економија, јасни и еднакви безбедносни стандарди и план за ноќната инфраструктура – од јавен превоз до осветлени простори и управување со бучавата.

Овој разговор има дополнителна тежина пред 2028 година, кога Скопје ја носи титулата Европска престолнина на културата. Според Терапија, таа можност не треба да се потроши на календар што ќе заврши со последниот настан. Треба да создаде услови уметниците, независните организации и младите автори да продолжат да работат и потоа.

„Скопје не треба да стане Амстердам. Треба да стане град што знае што сака да биде“, вели таа. „Ноќниот живот не е нешто што едноставно му се случува на еден град. Тоа е нешто што градот свесно го создава.“