Постојат музичари што излегуваат на сцена за да одржат концерт. Nduduzo Makhathini на музиката гледа поинаку.

За јужноафриканскиот пијанист и композитор настапот е ритуал во кој границата меѓу музичарот и публиката треба речиси да исчезне. Џезот кај него не е само жанр, туку простор во кој се среќаваат предците, духовноста, историјата и сегашноста.

Токму тој музички свет на 17 октомври доаѓа на 45. Скопски џез фестивал.

Од земјата на Зулу до светските џез-сцени

Makhathini пораснал во UmGungundlovu, во јужноафриканската провинција KwaZulu-Natal, простор во кој музиката и ритуалните практики традиционално се длабоко испреплетени.

Во неговото детство важна улога имала и црквата. Но, како што самиот раскажува, од црква во црква го привлекувала пред сè музиката.

Подоцна неговиот музички јазик ќе се формира меѓу две огромни традиции: јужноафриканскиот џез на музичари како Abdullah Ibrahim и Bheki Mseleku и американската духовна џез-линија на John Coltrane и McCoy Tyner.

Токму преку „A Love Supreme“ на Coltrane, вели Makhathini, почнал вистински да го разбира сопствениот глас како пијанист. Во начинот на кој Tyner свирел пијано препознал нешто што можело да го отслика начинот на кој неговите луѓе танцувале, пееле и зборувале.

Кога пијаното станува средство за лекување

Но Makhathini не е музичар што едноставно ги меша африканската традиција и американскиот џез.

Неговиот пристап оди подлабоко.

Тој е поврзан со традицијата на ubungoma – зулу-практика на духовно исцелување и дивинација. Токму затоа во неговите дела постојано се појавуваат предците, земјата, водата, сонот, ритуалот и идејата за слушањето како начин на спознавање.

На албумот „In the Spirit of Ntu“ од 2022 година тој ја истражува филозофијата Ntu, од која произлегува и идејата Ubuntu – човекот постои преку односот со другите. Импровизацијата за Makhathini затоа не е само музичка техника. Тој ја опишува како потрага по момент на откровение.

Тоа можеби е најдобриот начин да се разбере неговата музика: не како егзотична верзија на џезот од Африка, туку како обид самиот џез повторно да се врати кон нешто постаро – заедница, ритуал, комуникација и духовно искуство.

Пробивот преку Blue Note

По серија независни изданија и веќе изградена кариера во Јужна Африка, во 2020 година Makhathini го објавува „Modes of Communication: Letters from the Underworlds“ за легендарната американска куќа Blue Note Records.

Албумот го отвора патот кон далеку поширока меѓународна публика, а потоа следуваат „In the Spirit of Ntu“ во 2022 и „uNomkhubulwane“ во 2024 година.

Во меѓувреме настапува со Wynton Marsalis и Jazz at Lincoln Center Orchestra, а соработува и со Shabaka Hutchings и низа значајни музичари од современата светска џез-сцена.

„The Myth We Choose“ – музика за светот каков што би сакале да биде

Во Скопје Makhathini пристигнува во особено интересен момент од кариерата.

На 26 јуни годинава го објави „The Myth We Choose“, својот четврти албум за Blue Note. Албумот е копродуциран со неговиот 18-годишен син Thingo Makhathini, а меѓу соработниците се Shabaka Hutchings, Black Coffee, Omagugu Makhathini и други јужноафрикански музичари.

И повторно, во центарот не е само музиката.

Makhathini се занимава со митовите што општествата ги создаваат за себе, простувањето, наследството што го оставаме и прашањето каков свет создаваме со она што го правиме денес.

Неговата идеја за музиката можеби најдобро се собира во мислата што ја презема од Wayne Shorter: да создаваш музика онака како што би сакал да изгледа светот.

Првпат во Скопје

Nduduzo Makhathini ќе настапи на 17 октомври во Националната опера и балет, во рамките на 45. Скопски џез фестивал. Вечерта почнува во 20 часот со Andrea Mirčeska Quintet, по што следува настапот на Makhathini. Билетот за програмата чини 800 денари.

Неговиот официјален распоред исто така го потврдува Скопје како дел од европската турнеја во октомври.

За публиката што очекува класичен пијано-трио концерт, Makhathini веројатно ќе понуди нешто друго.

Кај него пијаното може да биде и ударен инструмент и глас, импровизацијата може да стане молитва, а концертната сала, барем за час или два, место за ритуал.

И токму затоа неговото прво гостување во Скопје е еден од оние концерти на кои вреди да се влезе без премногу очекувања за тоа што точно значи „џез“.