„Војаџер 1“ – првата сонда во меѓуѕвездениот простор

Сондата всушност ја поминала границата на Сончевиот систем уште во август 2012 година, но на научниците им била потребна повеќе од една година анализа за да го потврдат тоа

На 12 септември 2013 година, НАСА официјално потврди, преку студија објавена во списанието „Science“, дека сондата „Војаџер 1“ станала првиот предмет создаден од човечка рака што влегол во меѓуѕвездениот простор. Самото преминување на границата на Сончевиот систем, наречена хелиопауза, всушност се случило многу порано, на 25 август 2012 година, но на тимот на НАСА му биле потребни повеќе од дванаесет месеци анализи пред конечно да можат да го потврдат тоа.

Лансирање со задоцнување, но по побрза патека

„Војаџер 1“ е лансирана на 5 септември 1977 година од Кејп Канаверал, две недели по нејзиниот близнак „Војаџер 2“, лансиран на 20 август истата година. Благодарение на побрзата траекторија, „Војаџер 1“ својот близнак го престигнала веќе на 15 декември 1977 година. Мисијата ја искористила ретката планетарна подреденост на Јупитер, Сатурн, Уран и Нептун, која им овозможила на двете сонди да ги посетат надворешните планети со релативно мала количина гориво, користејќи ја гравитацијата на секоја планета за забрзување кон следната.

По завршувањето на основната мисија со прелетот покрај Сатурн, на 20 ноември 1980 година, „Војаџер 1“ открила тенок прстен и два нови месеци околу Јупитер, Тебе и Метис, како и пет нови месеци и прстен наречен Г-прстен околу Сатурн. На 17 февруари 1998 година, сондата ја престигнала „Пионер 10“ и станала најоддалечениот предмет создаден од човечка рака во вселената, статус кој сè уште го држи.

„Бледата сина точка“

По завршувањето на прелетите покрај планетите, „Војаџер 1“ ја сликала иконската фотографија позната како „Бледата сина точка“, на која Земјата се гледа од растојание од околу 6 милијарди километри. Идејата за фотографијата произлегла од астрономот Карл Саган.

Границата на Сончевиот систем, хелиопаузата, е местото каде што сончевиот ветер веќе не е доволно силен за да го одбива притисокот на меѓуѕвездената материја. Преминувањето не било очигледно веднаш: биле потребни повеќе од дванаесет месеци дебати и анализи пред тимот на „Војаџер“ конечно да ја потврди границата, врз основа на податоци од инструментот за плазма-бранови, кој регистрирал осцилации во околната плазма во согласност со поголемата густина очекувана во меѓуѕвездениот простор. Токму тоа истражување, објавено на 12 септември 2013 година, го формализирало историскиот момент.

Златна плоча за вонземјани

Секоја од двете сонди носи по еден примерок од таканаречената „Златна плоча“, диск од позлатена бакарна плоча со дијаметар од 30 сантиметри, со поздрави на 55 јазици, 35 звуци од животот на Земјата, вклучувајќи китови и смеа, и 90 минути музика, од Моцарт и Бах до Чак Бери. На дискот се вгравирани и симболи што ја покажуваат положбата на Земјата во однос на неколку пулсари, како и упатство за негово пуштање.

„Војаџер 1“ денес патува со брзина од околу 17 километри во секунда и е оддалечена повеќе од 24 милијарди километри од Земјата. Во ноември 2023 година, сондата почнала да испраќа неупотребливи податоци поради дефект во еден бит на нејзиниот децениски стар мемориски чип, проблем што инженерите на НАСА го решиле дури во април 2024 година, со пренасочување на кодот кон друг дел од меморијата. За да се продолжи животниот век на сондата, инженерите повремено гаснат по некој инструмент за да заштедат енергија.

Од првобитните научни инструменти, денес сè уште работат само два – магнетометарот и инструментот за плазма-бранови. Тие се напојуваат од радиоизотопски термоелектрични генератори, чија моќност постепено опаѓа, па НАСА продолжува да исклучува инструменти и други системи за да го продолжи животот на сондата.

е-Трн да боцка во твојот инбокс