NASA вели дека и понатаму верува во слетување на астронаути на Месечината во 2028 година, иако нов извештај на Канцеларијата на генералниот инспектор предупредува дека демонстрациите и подготвеноста на новите скафандери може да се пролонгираат сè до 2031 година. Во срцето на спорот е прашањето дали агенцијата навистина може да го забрза развојот на клучната опрема за програмата Artemis, или пак роковите повторно ќе се оттурнат.
Скафандерот стана клучен тест за Artemis
Причината поради која ова прашање е толку важно е едноставна: скафандерите што денес се користат на Меѓународната вселенска станица не можат да се користат за лунарни прошетки. Тие се стари со децении и не се дизајнирани за движење по површината на Месечината. Токму затоа развојот на нов лунарен скафандер не е спореден технички детал, туку еден од предусловите за враќањето на луѓе на Месечината.
Извештајот на Канцеларијата на генералниот инспектор, објавен на 20 април, ја критикува NASA за начинот на кој пристапила кон развојот на следната генерација скафандери. Според документот, сегашните и претходните рокови се покажале како неостварливи: рокот за лунарен скафандер бил 2025 година, а за скафандер за микрогравитација 2026 година. Сега, според истиот извештај, можно е опремата да не биде подготвена до 2031 година, што е три години подоцна од сегашната цел за слетување со екипаж.
Ова не е првпат доцнењата со скафандерите да станат проблем за Artemis. NASA и претходно не успеа навреме сама да развие лунарен скафандер, а тоа веќе беше наведено како една од причините поради кои пропадна претходната цел за слетување на Месечината во 2024 година. Дополнителен проблем беше и тоа што лунарниот лендер за екипажот не бил подготвен, а според информациите, не е подготвен ниту сега.
Токму затоа, во 2022 година NASA склучи договори со две компании, Axiom Space и Collins Aerospace, за развој на скафандери за Месечината и за микрогравитација. Но и тука следуваа проблеми. Collins се повлече по две години, со што Axiom остана единствениот преостанат снабдувач за новата генерација скафандери. И Axiom, пак, се соочила со свои доцнења, особено затоа што развивала скафандер чијшто делови и функции треба да можат да се менуваат зависно од тоа дали се користи во лунарна средина или во микрогравитација.
NASA и Axiom уверуваат дека 2028 сè уште е достижна
И покрај тоа, новиот администратор на NASA, Џаред Ајзакман, тврди дека агенцијата има нов пристап и дека лунарните скафандери би можеле да бидат подготвени за две години. Тој вели дека кога NASA ќе биде подготвена да слета на Месечината во 2028 година, астронаутите ќе носат скафандери на Axiom. Паралелно со тоа, агенцијата разгледува каде може да ги олесни преоптоварувачките барања и каде може постепено да ги проширува можностите на системот, за сè да биде подготвено побрзо.
Истата увереност доаѓа и од Axiom. Компанијата соопшти дека работи кон демонстрации за проценка на скафандерите во вселената во 2027 година, во координација со NASA. Дополнително, критичката ревизија на дизајнот на скафандерот се очекува подоцна оваа година, а извршниот директор Џонатан Сиртејн вели дека фокусот останува на испорака на безбеден и способен систем што ќе им овозможи на американските астронаути повторно да одат и да истражуваат на Месечината во 2028 година.
Еден од најважните делови е и критиката за моделот на договори што го користела NASA. Канцеларијата на генералниот инспектор смета дека фиксната цена и услужниот модел можеби биле избрани за заштеда на средства, но не биле соодветни за толку сложена развојна програма, каде ризикот од технички проблеми, пролонгирања и дополнителни трошоци е веќе висок.
Паралелно со техничките и договорните промени, NASA најавува и поинаков пристап кон работната сила и надзорот. Во текстот се наведува дека нова директива треба да ги обнови клучните компетенции во редовите на државните службеници, со повеќе внатрешен и паралелен развој. Според агенцијата, тоа не само што би овозможило лансирања на Artemis на секои 10 месеци, туку и подобро управување со договорите, подобра проценка на изведувачите и посилен увид во системските барања. Ајзакман ја споменува и иницијативата NASA Force, преку која индустриски експерти би доаѓале во агенцијата на ограничен рок од една или две години. Сето ова доаѓа во време кога NASA, според текстот, изгубила илјадници вработени во 2025 година и се соочува со можни нови кратења на буџетот.
