Во угостителството и хотелиерството, просечната нето-плата во јули изнесувала 34.693 денари – речиси 14.000 денари помалку од националниот просек.
Токму тука се отвора и поширокото прашање: колку навистина заработува работникот во секторите со најниски плати и колку од работната сила во овие дејности воопшто е целосно формализирана?
Истражување на Меѓународната организација на трудот (МОТ) за угостителството и хотелскиот сектор во Северна Македонија покажува дека непријавената работа е значаен проблем во овој сектор. Анализата ги опфаќа и таканаречените „плати во плико“, непријавени работници и други форми на неформална работа.
Тоа значи дека официјалниот просек од 34.693 денари не ја раскажува целата приказна за работникот во ресторан, хотел, кафеана или друг објект. Дел од луѓето работат сезонски, дел се ангажирани без формален договор, а кај дел од формално вработените постои ризик реалниот приход и пријавената плата да не се совпаѓаат.
Поновата анализа на OECD покажува дека неформалното вработување во Северна Македонија во 2025 година изнесувало околу 11,1 отсто од вкупната вработеност. Истовремено, најголемиот дел од неформалната вработеност е концентриран во земјоделството, градежништвото и трговијата. Тоа е важно разграничување: сивата економија не е проблем само на угостителството, туку на повеќе нископлатежни и сезонски дејности.
Од друга страна, разликата меѓу секторите е огромна. Во секторот за информатички и комуникации стратегии просечната нето-плата достигнала 89.532 денари, односно повеќе од два и пол пати над просекот во угостителството. Во преработувачката индустрија е 43.276 денари, во трговијата 45.230, а во градежништвото 56.637 денари.
На годишно ниво, просечната плата во јули пораснала 7,1 отсто номинално, а реалниот раст, по одземањето на инфлацијата, изнесува 4,7 отсто. Но, за човекот што прима 34.693 денари, прашањето не е само колку пораснал просекот, туку колку му останува по плаќањето на кирија, храна, сметки и превоз.
Токму затоа, бројката од 48.499 денари не треба да се чита како плата што ја зема „просечниот работник“, туку како статистички просек зад кој се кријат огромни разлики меѓу професиите и секторите.
А проблемот е уште посложен во дејностите каде што има сезонска работа и непријавен труд. За нив, борбата против сивата економија не е само прашање на повисоки приходи за државата, туку и на поголема сигурност, платени придонеси и права за работникот.
Токму поради тоа, новиот модел за формализирање на повремениот и сезонскиот труд ги опфаќа и сместувањето, сервисните дејности за храна и другите услуги, со очекување да се формализираат околу 5.400 непријавени работници во туризмот, угостителството и услугите.
