Новата генерација мозочни импланти им овозможува на целосно парализираните лица директно управување со компјутер и рехабилитација преку мислите. Во лабораторијата на Клиничкиот центар при Техничкиот универзитет во Минхен, 26-годишниот Михаел Мерингер, неподвижен од вратот надолу веќе една деценија, успешно управува со компјутерски курсор и виртуелна рака благодарение на мозочно-компјутерски интерфејс поврзан со вештачка интелигенција. Овој клинички напредок истовремено ги поттикнува меѓународните експерти да побараат правна заштита на приватните мозочни податоци.
Системот функционира преку мозочно-компјутерски интерфејс (BCI) составен од 256 микроелектроди вградени директно во моторниот кортекс, делот од мозокот задолжен за телесните движења. Овие сензори се доволно прецизни за да ги регистрираат електричните импулси на само една нервна клетка, појаснува Симон Јакоб, раководител на истражувачката група за вештачка интелигенција и роботика во неврохирургијата во Минхен.
Приклучениот систем ги испраќа сигналите до компјутер, каде што алгоритми за машинско учење ги препознаваат обрасците на мозочната активност. Софтверот веднаш предвидува каква намера има пациентот врз основа на регистрираните електрични празнења. Крајната цел на германските научници е претворање на мозочните импулси во моторни дејства, со што пациентите со тешка квадриплегија ќе управуваат со роботска рака без туѓа помош.
Германската компанија „КорТек“ (CorTec) разви двонасочен имплант кој истовремено ги отчитува мозочните сигнали и испраќа електрична стимулација назад во нервните клетки. Според соосновачот Мартин Шитлер, целта на ваквата стимулација е поттикнување на мозочната пластичност и повторно учење на моторните функции кај лица со преживеан мозочен удар. Во клинички испитувања во Соединетите Американски Држави, пациент со ваков имплант веќе успеа повторно да придвижи претходно парализирана рака.
Истовремено, кинеските регулаторни тела веќе издадоа одобрение за комерцијална употреба на сличен мозочен имплант наменет за парализирани граѓани. Од друга страна, компанијата „Неуралинк“ (Neuralink) на Илон Маск најави долгорочен план за масовно вградување на 20.000 мозочни импланти годишно почнувајќи од 2031 година, иако сè уште ги нема добиено сите регулаторни дозволи за широка медицинска примена.
Напредокот во машинското учење им овозможи на истражувачите да декодираат сложени мисловни податоци што луѓето самостојно не би можеле да ги анализираат. Тим од Универзитетот Стенфорд разви систем кој успева делумно да го препознае внатрешниот говор на парализирани лица. За да се спречи несакано читање на секојдневните мисли, софтверот бара корисникот претходно свесно да активира специфична „ментална лозинка“.
Способноста за отчитување и менување на мозочните сигнали наметнува итна потреба од заштита на менталната приватност. Професорката по информациска етика од Универзитетот во Хамбург, Јудит Симон, посочува дека прибирањето на овие невроподатоци бара јасни правни ограничувања за да се спречат злоупотреби. Посебен ризик носат комерцијалните уреди, како лентите за следење на мозочните бранови при работа или образование, каде што вработените тешко можат да одбијат надзор на сопствениот стрес и концентрација.
