На 12 август, веќе 26-та година по ред, светот го одбележува Меѓународниот ден на младите, ден воспоставен од Обединетите нации во 1999 година, по препорака на Светската конференција на министри одговорни за младите, одржана во Лисабон.
Годинешната тема, „Различни контексти, заеднички стремежи“, нагласува дека, и покрај огромните разлики во социјалните, економските и географските реалности, младите луѓе низ светот делат исклучително слични соништа достоинство, значајно учество, пристојна работа и квалитетно образование. Тие зборови, покажува неодамнешно регионално истражување, речиси совршено ја опишуваат и генерацијата Z на Западен Балкан.
Идеја родена во Виена, официјална од 2000 година
Идејата за посветен ден на младите првпат била предложена во 1991 година од самите млади луѓе собрани во Виена, Австрија, на првата седница на Светскиот младински форум на системот на ОН. Официјално, Генералното собрание на ОН го прогласило 12 август за Меѓународен ден на младите во 1999 година, а првпат бил одбележан на 12 август 2000 година.
Денес во светот живеат приближно 1,2 милијарди млади луѓе на возраст од 15 до 24 години околу 16 отсто од светската популација. Според проекциите, нивниот број ќе порасне на близу 1,3 милијарди до 2030 година.
Годинешната тема
Годинешниот фокус на ОН е насочен особено кон младите во најмалку развиените земји, земјите без излез на море и малите островски земји во развој, категории кои често се соочуваат со преклопувачки предизвици поврзани со сиромаштијата, климатските промени, географската изолација и нееднаквиот пристап до дигиталните технологии.
Генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, во својата порака по повод Денот на младите истакна дека, и покрај разликите, младите насекаде делат слични надежи за достоинство, учество и можности. Истовремено, притисоците како економската несигурност, дигиталната инклузија и климатските промени ги надминуваат националните граници и бараат координиран одговор.
Западен Балкан – иста порака, различна реалност
Токму спротивставеноста меѓу вербата во иднината и реалните околности во кои живеат младите ја покажува и неодамнешното регионално истражување „Demokratski puls: Gen Z во Западен Балкан“, спроведено од Отвореното општество за Западен Балкан. Речиси 80 отсто од младите на Балканот веруваат дека демократијата е најдобриот можен систем – повеќе дури и од младите во Германија но 71 отсто немаат интерес за формалната политика.
Во Македонија, конкретно, истражувањето покажува највисок процент во регионот на млади кои не ја гледаат својата иднина во земјата – 33,9 отсто. Според истражувачите, тоа е директно поврзано со продолжениот спор со Бугарија и намалениот оптимизам за брзо членство во ЕУ.
Заеднички стремежи, иако различни контексти
Токму оваа комбинација – млади луѓе кои силно веруваат во демократските вредности, но истовремено чувствуваат дистанца од институциите и несигурност за сопствената иднина во својата земја – можеби е најавтентичниот одраз на годинешната тема на светско ниво.
Обединетите нации нагласуваат дека признавањето на различните контексти треба да ја зајакне, а не да ја намали глобалната солидарност. Пораката е подеднакво релевантна и за младите во земјите со најмалку развиени економии и за оние во земјите-кандидатки за ЕУ, како Северна Македонија, каде младите чекаат решенија што со децении се одложуваат.
Ден кој бара повеќе од симболика
Меѓународниот ден на младите не е само симболична прослава, тој е повик институциите, граѓанското општество и приватниот сектор активно да инвестираат во младите луѓе, да ги заштитат нивните права и да ги вклучат како рамноправни партнери во процесите на одлучување, наместо само како пасивни корисници на политики создадени без нивно учество.
Со оглед на тоа што младите на Западен Балкан веќе јасно покажаа – преку истражувања како „Demokratski puls“ – дека веруваат во демократијата, но не и дека таа моментално работи за нив, годинешната тема добива посебна тежина токму за овој регион.
