Летото во Македонија и регионот оваа година не почнува со море, туку со филм. Од мај до октомври, сезоната нуди повеќе од десет фестивали со сосема различен карактер, програма и публика: авторски филм во Струмица, документарец во Белград, кратки форми на брегот на Охридското езеро, кинематографска камера во Битола. Македонското присуство на регионалните сцени овие години не е куртоазно, туку структурно.
Скопје ја отвора сезоната со филозофија
Шеснаесеттото издание на Филозофскиот филмски фестивал се одржува од 21 до 28 мај во Младинскиот културен центар во Скопје, под мотото „Слобода во слободен пад”. Програмата вклучува играни и краткометражни филмови со филозофска содржина, проследени со дискусии, работилници и предавања, а наградите „Златна була” ги доделуваат и жирито и публиката. По фестивалот следи Каравановото патување низ неколку македонски градови. ФФФ е еден од ретките фестивали од овој вид во регионот и еден од малкуте во светот кои ја истражуваат трансдисциплинарната врска меѓу двете уметности.
Белград со документарец: Beldocs
Непосредно по Скопје, Белград ја отвора сезоната на документарниот филм. На новото издание на Beldocs International Documentary Film Festival, во мај, публиката има пристап до над 80 филмови од целиот свет и Србија, вклучувајќи значаен број домашни, европски и светски премиери. Препознаен како едно од главните собирни места за креативен документарец во Западен Балкан.
Пула: кино во римски амфитеатар
Пред да почне августовскиот налет на македонски фестивали, вреди да се запише Пула на картата. Пулскиот фестивал е основан во 1954 година и до 1991 бил главниот национален фестивал на Југославија. Пула Филм Фестивал денес е хрватски национален настан каде за Златна арена се натпреваруваат 17 филмови, а проекциите во главниот конкурентски програм се одржуваат во римскиот амфитеатар под отворено небо. Во 2025 година фестивалот воведе новина: Регионален натпреварувачки програм со филмови од соседните земји, вклучувајќи Австрија, Италија, БиХ, Србија, Словенија, Унгарија, Северна Македонија и Косово. Пула е дестинација сама за себе, а комбинацијата на фестивал, Истра и море во јули е опција за секој поозбилен кинофил во регионот.
Охрид: кино со нозе во песок
Кон средината на јули, Охрид го презема белото платно. Ohrid Beach Film Festival прикажува играни, краткометражни и студентски филмови исклучиво од европска продукција, а наградите „Голем бран” и „Мал бран” ги доделуваат за најдобар долгометражен и краткометражен филм. Концептот е едноставен и неодолив: проекции на отворено, на плажа, крај Охридското езеро, по зајдисонце. Ниту еден кинозал не може да го имитира тоа.
Галичник: 1.500 метри над нивото на морето
Август во Македонија почнува со два фестивали на ист ден. Галичник Филм Фестивал, издание се одржува од пичетокот на август во срцето на планината Бистра, носи внимателно одбрани филмови во амфитеатарот кај Упија, меѓу камените куќи и ехото на „Тешкото”. Програмата вклучува играни, документарни и анимирани краткометражни филмови во натпреварувачки категории, со работилници и мастерклас за млади автори.
Астерфест: авторскиот филм во Струмица
Исто во почетокот на август, Струмица е домаќин на Астерфест, кој го прослави своето дваесетто, јубилејно издание. Фестивалот останува посветен на квалитетниот авторски филм надвор од комерцијалните жанрови. За разлика од поголемите регионални фестивали, Астерфест нуди блискост со публиката во градска атмосфера.
Drim Short: Струга, кратко и силно
Неколку дена подоцна, сцената се сели во Струга. Drim Short Film Festival се одржува во Поетскиот парк и е еден од ретките фестивали во земјата посветени исклучиво на краткиот филм. Програмата вклучува пет конкурентски секции: меѓународна, регионална, национална, студентска и специјалната програма „Справување со минатото” во соработка со Про Пис Македонија. Покрај проекциите, традиционален дел од фестивалот се мастерклас со гостин-кинематограф и вечерна DJ програма, правејќи го Drim Short еден од ретките фестивали каде дискусијата за филм завршува со танцување.
MakeDox: документарецот под ѕвездите на Куршумли Ан
Во последната недела на август Скопје станува престолнина на документарниот филм. MakeDox Creative Documentary Film Festival, основан во 2010 година, се одржува на пет локации, но срцето на фестивалот е неговото единствено и незаменливо место, Куршумли Ан. Секоја година над 50 документарни филмови се натпреваруваат за пет награди, а меѓународните гости минатата година броеја над сто учесници. Во рамките на програмата MakeCoProDox Forum, фестивалот поддржа и развој на регионални документарни копродукции.
Сараево: регионалниот Кан со македонски потпис
Сараево Филм Фестивал, кој се одржува кон средината на август, е најпрестижниот регионален фестивал и главен прозорец за балканскиот филм кон светот. Во 2019 година, Академијата за филмска уметност и наука го додели статусот квалификациски фестивал за Оскарот во категоријата краток филм. Македонскиот филм редовно е присутен во конкуренцијата. Минатата година, два македонски копродукциски проекти влегоа во натпреварот за играни филмови, „DJ Ахмет” на Георги М. Унковски и „Фантазија” на Кукла.
Ѕирни: слободен влез, независна сцена
Кон крајот на септември, Скопје добива уште еден фестивал со поинаков карактер. Ѕирни, се одржува во Кафе и филм Котур и на Платото пред Домот на АРМ, и е неформалниот, независен брат на покрупните фестивали: краток македонски и меѓународен филм во коктел со музичка програма, изложби, 48-часовен филмски предизвик и концерти со слободен влез. Натпреварувачката програма ја доделува наградата „Данчо Чеврески” за најдобар краток филм, а посебна секција е посветена на студентски проекти. Осмото издание е веќе најавено за крајот на септември 2026, со отворен повик за филмови до 31 август. „Ѕирни„ е можеби најблискиот фестивал до македонската независна филмска сцена.
Браќа Манаки: Битола, крај на сезоната
Филмската сезона ја затвара Меѓународниот фестивал на филмската камера „Браќа Манаки” во Битола, кој се одржува во септември со над 40 филмови во официјалната селекција и над сто домашни и странски учесници. Прв и најстар фестивал во светот посветен исклучиво на креативноста на кинематограферите, основан во 1979 година по инспирација на браќата Јанаки и Милтон Манаки, пионери на балканскиот филм. Покрај главната конкуренција за Камера 300, програмата вклучува документарна секција, студентски и краткометражен конкурс и МакПоинт, секцијата посветена на македонскиот филм.
