152 години од раѓањето на Крсте Петков Мисирков

Една книга, еден број на списание и повеќе од триесет статии биле доволни Крсте Петков Мисирков да остане запаметен како основоположник на македонскиот литературен јазик. Денес се навршуваат 152 години од неговото раѓање.

Крсте Петков Мисирков е роден на 18 ноември 1874 година во селото Постол, во тогашниот Солунски вилает на Отоманската Империја, денес во Грција. Местото е поврзано со древната престолнина на Александар Македонски, но детството на Мисирков немало многу допирни точки со тој историски сјај. Поголемиот дел од младоста го поминал како бегалец и ученик во училишта надвор од родниот крај. По враќањето во Србија, бил примен во третата година на гимназијата во Белград.

Образованието го продолжил во Русија, каде што дипломирал на Историско-филолошкиот факултет на Универзитетот во Санкт Петербург. Таму ги потпишувал своите текстови и со псевдонимите „К. Пелски“ и „Секол“. Особено значајно за неговата дејност било основањето на Македонското научно-литературно друштво во Петербург. Во 1903 година се вратил во Македонија со големи планови. Сакал да отвора училишта и да печати учебници на македонски јазик, но Илинденското востание и убиството на рускиот конзул го принудиле повторно да замине за Русија.

Истата година ја напишал книгата поради која и денес го паметиме. Во ноември 1903 година пристигнал во Софија со намера да ја отпечати. „За македонцките работи“ била отпечатена во печатницата на „Либералниот клуб“ и излегла од печат на 25 декември 1903 година. По објавувањето, книгата речиси и не била забележана, нејзината дистрибуција била попречувана, а дел од примероците биле уништени.

Содржината на книгата ја објаснува вознемиреноста што ја предизвикала. Мисирков предложил основа за стандардниот македонски јазик да бидат западните централни говори – прилепско-битолскиот, кичевско-поречкиот и скопско-велешкиот. Ја поставил и целта македонскиот јазик да стане јазик на образованието. Во книгата ги разработил и граматичките правила, правописот и азбуката. Неговите идеи не биле прифатени во времето кога ги објавил, туку дури во текот на 1940-тите години.

Кога дошло до кодификацијата, таа во голема мера се совпаднала со неговите предлози. Македонскиот литературен јазик бил кодифициран во 1945 година, со усвојувањето на Правописот на Комисијата за јазик и правопис, а потоа следувале и граматиките на Крум Кепески и Блаже Конески. Постои и помалку позната подробност: според одредени истражувања, оние што работеле на кодификацијата во 1944 и 1945 година не го имале во целост пред себе делото на Мисирков. Двете генерации лингвисти, според ова толкување, стигнале до речиси исти решенија независно една од друга.

Неговата биографија не се одвивала по права линија. По 1905 година објавувал статии со пробугарски ставови, па дури и се откажувал од дел од позициите што ги застапувал во „За македонцките работи“. Оваа промена понекогаш се поврзува со притисоците и заканите со кои се соочувал, но нејзините причини не можат да се сведат на едно објаснување. Таа противречност е дел од сложената биографија на Мисирков и сведочи за тешките избори пред кои биле исправени интелектуалците на Балканот на почетокот на 20 век.


Мисирков во животот напишал една книга и еден дневник, објавил еден број на списание и повеќе од триесет статии. Починал на 26 јули 1926 година. Во анкета спроведена во земјава бил избран за најзначаен Македонец на 20 век. Неговото име денес го носи Институтот за македонски јазик во Скопје, а секој текст напишан на македонски литературен јазик ја носи и трагата на неговите идеи од 1903 година.

е-Трн да боцка во твојот инбокс