Војната во Иран и блокадата на Ормускиот Теснец предизвикуваат сериозен притисок врз глобалниот пазар на ѓубрива, што отвора нови стравувања за безбедноста на храната. Зголемените цени на енергијата и нарушените извозни рути ги туркаат трошоците за производство нагоре, а достапноста на ѓубривата за земјоделците е на најниско ниво во последните четири години.
На ова предупредува нов извештај на Светската банка, според кој растот на трошоците главно е предизвикан од скокот на цените на природниот гас. Природниот гас е клучна суровина за производство на азотни ѓубрива, па секое нарушување на енергетскиот пазар директно се прелева врз земјоделството.
Европските министри за земјоделство, според извештаите, бараат итна интервенција за да се спречи подолготрајна криза со цените на храната и да се заштитат приносите од житните култури во следната сезона.
Од Fertilisers Europe за „Еуроњуз“ велат дека Европа во моментов не се соочува со проблем во снабдувањето со ѓубрива за актуелната сезона. Причината е релативно високото европско производство, кое историски покрива околу 70 проценти од побарувачката, како и рекордно високиот увоз во последниот квартал од 2025 година.
Сепак, земјоделците работат во сè потешки услови, со тесни маржи и растечки трошоци. Од организацијата предупредуваат дека институциите на ЕУ треба да ја засилат поддршката за земјоделците, но без да ја нарушат конкурентноста на европските производители на ѓубрива.
Иако Европа засега е во подобра позиција од други делови од светот, загриженоста за идните култури останува реална. Од CropLife Europe предупредуваат дека европските земјоделци веќе се под голем економски и регулаторен притисок, а глобалните шокови дополнително ја влошуваат ситуацијата.
Во срцето на кризата е врската меѓу енергијата, ѓубривата и храната. Азотните ѓубрива зависат од природниот гас, што значи дека кога поскапува енергијата, автоматски поскапува и производството на ѓубрива.
„Ѓубривата се енергија. Кога растат трошоците за енергија, растат и трошоците за ѓубрива“, велат од Fertilisers Europe.
Најтешко погодени во моментов се Азија и Глобалниот Југ. Според Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации, сериозни нарушувања има во Индија, Бангладеш, Шри Ланка, Египет, Судан и делови од субсахарска Африка. Таму растот на цените, намалената достапност и проблемите со транспортот веќе создаваат ризик од недостиг на храна.
Индексот на цените на храната на ФАО веќе почнал да расте како реакција на овие притисоци. Аналитичарите предупредуваат дека ако транспортните трошоци продолжат да растат, а логистиката во конфликтните зони остане сложена, кризата со ѓубривата може да ги турне цените на храната уште повисоко.
Светската банка предупредува дека намалената употреба на ѓубрива денес може да значи значително послаби жетви во следните сезони. Тоа би можело да ја продолжи кризата со сиромаштијата и да ја погоди особено популацијата во земјите што веќе се соочуваат со висока инфлација и нестабилност.
Во Европа, најголемата грижа е жетвата следната година. Ако земјоделците, поради високите трошоци, ја намалат употребата на ѓубрива во критичните периоди на садење, тоа може да доведе до пониски приноси и послаб глобален фонд на житни резерви.
Затоа, иако Европа моментално нема директен недостиг на ѓубрива, потребна е координирана акција за стабилизирање на пазарот и поддршка на домашните производители.
Од Fertilisers Europe предупредуваат дека европската стратешка автономија во храната не може да заврши само кај фармите или продавниците. Таа мора да ги опфати и влезните суровини без кои производството на храна не е можно.
Доколку не се стабилизираат енергетските пазари и не се обноват синџирите за снабдување со ѓубрива, последиците од војната во Иран може да се чувствуваат во глобалниот прехранбен систем уште долго по смирувањето на воените тензии.
