Отсуството на Моджтаба Хаменеј од јавноста отвори едно од клучните прашања во моментот: кој навистина ја носи моќта во Иран во време на воена и дипломатска криза? Повеќе од шест недели по неговото формално преземање на функцијата врховен лидер, јавноста не го видела ниту слушнала а тоа создава вакуум што не е само симболичен, туку и институционален.
Овој вакуум доаѓа во најчувствителниот момент: директна конфронтација со САД, закани за ескалација, блокада на Ормускиот теснец и комплексни преговори за прекин на огнот. Во такви услови, лидерството не е само политичка функција туку клучен инструмент за стабилност.
Сенка наместо лидер: нов модел на владеење?
За разлика од неговиот татко, Али Хаменеј, кој беше постојано присутен во јавниот простор и директно влијаеше врз политичките процеси, новиот лидер функционира речиси исклучиво зад сцената. Неговите пораки се пренесуваат преку соопштенија, медиуми, па дури и видео-содржини генерирани со вештачка интелигенција.
Овој модел создава нов тип на власт „делегирана моќ“ каде што формалниот лидер не управува секојдневно, туку служи како симболичен авторитет за легитимирање на одлуките што ги носат други центри на моќ.
Во пракса, тоа значи дека одлуките не доаѓаат од еден јасен центар, туку од мрежа на актери кои дејствуваат во име на системот.
Моќта на терен: политичари, генерали и преговарачи
Во вакви услови, улогата на поединечни фигури станува значително поголема. Меѓу нив се издвојува Мохамад Багер Галибаф, претседател на парламентот и поранешен воен командант, кој се позиционира како мост меѓу воените и дипломатските структури.
Покрај него, министерот за надворешни работи Абас Арагчи ја води дипломатската офанзива, особено во контактите со Вашингтон. Оваа комбинација воено искуство и дипломатска флексибилност укажува на колективно лидерство, наместо класична хиерархија.
Но, ваквиот систем има и слабости. Без јасен врховен авторитет, секоја одлука станува подложна на внатрешни несогласувања и јавни критики, што веќе се случува во иранските медиуми.
Внатрешен притисок и надворешна закана
Иранското раководство денес функционира под двоен притисок: однадвор – од воените закани и стратегијата на Доналд Трамп и неговата политика на „максимален притисок“, и одвнатре – од тврдокорната база која секој компромис го гледа како предавство
Ова создава ситуација во која секој потег мора да балансира меѓу преживување и идеолошка доследност. Преговорите, кои и претходно биле сложени, сега стануваат уште потешки бидејќи нема јасна фигура што може да ја преземе политичката одговорност.
Дали Иран влегува во нова фаза?
Сегашната состојба може да се толкува како транзициски момент во иранскиот политички систем. Отсуството на лидерот не значи отсуство на власт туку трансформација на начинот на кој таа се практикува.
Се појавува модел каде: одлуките се децентрализирани, одговорноста е распрсната и лидерот служи како симболичен „штит“ од критики.
Овој систем може да биде пофлексибилен во криза, но и поранлив на внатрешни поделби.
Прашањето „кој владее со Иран?“ нема едноставен одговор. Наместо една фигура, системот функционира како комплексна мрежа на политички, воени и дипломатски актери.
Но, колку подолго Моджтаба Хаменеј остане невидлив, толку повеќе ќе расте ризикот од: институционална нестабилност, внатрешни конфликти и слабеење на преговарачката позиција на земјата.
Во време на глобални тензии, Иран се соочува не само со надворешен притисок, туку и со фундаментално прашање: може ли една држава да остане стабилна кога нејзиниот врховен лидер постои но не е присутен?
