За многу жени, враќањето дома навечер не е обична прошетка. Избирање подолга, но осветлена улица, забрзување на чекорот, јавување на блиска личност или испраќање порака дека безбедно пристигнале се дел од секојдневието.
Но овие искуства најчесто не се регистрираат во официјалните статистики. Не секое вознемирување се пријавува, а чувството на небезбедност ретко станува предмет на институционална анализа.
Токму од оваа потреба во Нови Сад е развиена платформата SafeSteps, дигитална алатка што им овозможува на жените и другите граѓани анонимно да ги споделат своите искуства од јавните простори.
Платформата ја разви организацијата „Омладина ЈАЗАС Нови Сад“ преку програмата Digital Sparks, со цел технологијата да се искористи за зголемување на безбедноста и граѓанското учество.
Мапа што покажува каде жените се чувствуваат небезбедно
SafeSteps функционира како интерактивна платформа на која корисниците можат да означат приближна локација каде што доживеале насилство, вознемирување, дискриминација или едноставно се почувствувале небезбедно.
За користење на платформата не е потребна регистрација, ниту внесување име, електронска адреса или телефонски број.
Локациите се прикажуваат приближно, со цел да се заштити приватноста на лицата што ги споделуваат своите искуства.
На овој начин, поединечните пријави можат да помогнат во препознавањето на места каде што проблемите се повторуваат.
Доколку повеќе жени пријавуваат вознемирување на иста улица, во парк или во близина на јавен превоз, тоа може да биде показател дека е потребна дополнителна анализа на безбедноста.
Платформата не е замена за полициско пријавување, туку дополнителен начин искуствата што често остануваат невидливи да станат дел од јавната дискусија.
Зошто жените често не го пријавуваат вознемирувањето?
Според извештаите на српскиот Повереник за заштита на рамноправноста, родовата дискриминација и нееднаквиот третман продолжуваат да бидат проблем во различни области од општествениот живот.
Дел од жените не ги пријавуваат непријатните ситуации бидејќи не веруваат дека институциите ќе реагираат. Други стравуваат од осуда, стигматизација или сметаат дека нивното искуство не е доволно сериозно за официјална пријава.
Но и ситуациите што не претставуваат кривично дело можат да влијаат врз секојдневното однесување.
Ако жена редовно избегнува одредена улица, се плаши да користи јавен превоз или чувствува потреба постојано да известува каде се движи, тоа влијае врз нејзината слобода на движење.
SafeSteps има цел да ги направи видливи токму ваквите искуства.
„Зошто жените треба да го менуваат патот, наместо да ги менуваме јавните простори?“
Варвара Лазаревиќ, претставничка на организацијата „Омладина ЈАЗАС Нови Сад“, во интервју за Global Voices објаснува дека идејата се развивала со години, преку нејзината работа со млади луѓе и жени.
Таа посочува дека во јавните разговори за безбедноста најчесто се зборува за тоа што треба да направат жените за да се заштитат.
Но нејзиниот пристап тргнува од друго прашање: што може да се промени во местата каде што луѓето живеат, работат, учат и го поминуваат слободното време?
Според Лазаревиќ, едно искуство може да укаже на проблем, но повеќе слични искуства можат да откријат образец.
Токму таквите информации можат да послужат како основа за разговор со локалната заедница и институциите за подобрување на безбедноста.
Повеќе од 20 контакти за помош и поддршка
Освен можноста за анонимно споделување искуства, SafeSteps нуди и информации за достапна помош.
Во рамките на платформата е создадена мрежа со повеќе од 20 контакти преку кои корисниците можат да добијат информации за различни форми на поддршка.
Ова е особено важно за лицата што доживеале вознемирување или насилство, но не знаат каде да се обратат.
Организаторите нагласуваат дека заштитата на личните податоци била еден од главните принципи при развојот на платформата.
Според Лазаревиќ, довербата е неопходна кога од луѓето се бара да споделуваат чувствителни искуства.
Затоа платформата е осмислена така што корисниците имаат контрола врз информациите што ги внесуваат, без обврска да го откријат својот идентитет.
Може ли дигиталната мапа да ги промени градовите?
Идејата зад SafeSteps не е само да собира пријави, туку да создаде основа за подобрување на јавните простори.
Податоците за местата каде што граѓаните се чувствуваат небезбедно можат да отворат прашања за уличното осветлување, пристапноста на јавниот превоз, урбанистичкото планирање и институционалното реагирање.
Сепак, платформата е во почетна фаза и засега нема доволно податоци за да се утврди нејзиното долгорочно влијание.
Лазаревиќ нагласува дека следниот чекор е внимателно да се анализираат пристигнатите искуства и да се воспостави соработка со училиштата, универзитетите, медиумите и надлежните институции.
Во иднина постои можност моделот да се прошири и надвор од Нови Сад, во други градови во Србија.
Дали ваква платформа е потребна и во Македонија?
Прашањето за безбедноста на жените во јавните простори не е ограничено на Србија.
И во македонските градови постојат улици, паркови, подземни премини и други простори чија безбедност заслужува редовна проценка, особено во вечерните часови.
Но за разлика од официјалната полициска статистика, која ги регистрира пријавените инциденти, искуствата на жените што избегнуваат одредени места најчесто остануваат надвор од јавните податоци.
Моделот на SafeSteps отвора можност и во Македонија да се размислува за алатки што ќе ги поврзат граѓанските искуства со урбанистичкото планирање и локалните безбедносни политики.
Таквата платформа би морала да има јасни правила за заштита на приватноста, спречување злоупотреби и одговорно користење на пријавените информации.
Особено е важно анонимните пријави да не се третираат како автоматски потврдени инциденти, туку како сигнали што можат да помогнат во идентификување проблеми и потреба од дополнителна проверка.
Безбедноста не треба да зависи од тоа колку брзо една жена може да стигне дома
Иницијативата од Нови Сад покажува дека дигиталните технологии можат да имаат практична примена во заштитата на човековите права и подобрувањето на секојдневниот живот.
Наместо од жените постојано да се очекува да ги менуваат своите навики, да избегнуваат улици или да се движат само во придружба, SafeSteps го поставува прашањето како самите јавни простори можат да станат побезбедни.
За организацијата што ја развива платформата, следната цел е да се создаде поширока слика за искуствата на граѓаните и да се поттикне соработка со институциите.
Бидејќи чувството на безбедност не е само прашање на полициска заштита, туку и на слободата жените да се движат, работат и учествуваат во јавниот живот без страв.
