Светското првенство во фудбал во 2026 година може да се соочи со противник што не игра на терен, но може сериозно да го промени текот на натпреварите: екстремната жештина. Нов извештај предупредува дека климатските промени го зголемуваат ризикот од опасни температури за фудбалерите и навивачите, особено на натпреварите што ќе се играат во САД, Мексико и Канада.
Мундијалот ова лето се враќа во Северна Америка првпат по 1994 година. Но, за повеќе од три децении, климата веќе не е истата. Екстремните временски услови станаа почести и поинтензивни, а научниците предупредуваат дека човечки предизвиканите климатски промени веќе влијаат и врз спортот. Како што посочува климатологот Фридерике Ото од Imperial College London, половина од човечки предизвиканите климатски промени се случиле токму по Светското првенство во 1994 година.
Извештајот на World Weather Attribution предупредува дека ризикот од екстремна жештина за време на натпреварите е двојно зголемен на дел од локациите во споредба со 1994 година. Според анализата, околу една четвртина од натпреварите може да се играат во услови на значителен топлотен стрес, со температури над 26 степени според WBGT индексот, кој не ја мери само температурата на воздухот, туку ги зема предвид и влажноста, ветерот и сончевото зрачење.
Токму затоа, ден со 30 степени не е секогаш ист ден. Во суви и ветровити услови телото полесно се лади, но при висока влажност, силно сонце и слаб ветер, потењето не е доволно за телото да се разлади. За професионални спортисти кои трчаат, се судираат, играат под притисок и се изложени на сонце, ваквите услови може директно да влијаат врз перформансите и здравјето.
ФИФА веќе воведе мерки за намалување на ризикот, меѓу кои и задолжителни триминутни паузи за хидратација на средината од секое полувреме. Но, експерти за здравје, спортски перформанси и клима предупредуваат дека ваквите паузи се прекратки за да имаат сериозен ефект врз рехидратацијата и ладењето на телото.
Посебно загрижувачки е што околу пет натпревари се очекува да се играат во услови од 28 степени според WBGT индексот, праг што глобалниот синдикат на професионални фудбалери FIFPRO го смета за небезбеден и препорачува одложување. Според официјалните правила на ФИФА, пак, одложување се разгледува дури над 32 степени WBGT. Токму оваа разлика отвора сериозно прашање: дали фудбалот доволно брзо се адаптира на климатската реалност?
Ризикот не е само за фудбалерите. Стотици илјади навивачи ќе бидат на стадионите, во фан-зони и на отворени собири, често изложени на директно сонце, гужви и ограничен пристап до сенка или разладување. Најтешката форма на болест поврзана со жештина, топлотниот удар, може да биде животозагрозувачка, особено за постари лица и луѓе со претходни здравствени состојби.
Меѓу најризичните локации се посочуваат стадионите во Мајами, Канзас Сити, Филаделфија, Далас и Њујорк. Финалето ќе се игра на отворениот MetLife Stadium во Њујорк, каде според извештајот ризикот од прекин или нарушување поради жештина е зголемен до 50 проценти во однос на 1994 година. Мајами, кој ќе биде домаќин на четвртфинале и натпреварот за трето место, се соочува со речиси сигурна веројатност за надминување на прагот од 26 степени WBGT.
Далас има климатизиран стадион, но тоа не го решава проблемот за навивачите надвор од него. Фан-зоните, јавните собири и чекањето пред стадионите може да бидат подеднакво ризични како и самиот натпревар. Затоа научниците предупредуваат дека адаптацијата не смее да заврши само со паузи за вода и подоцнежни термини на натпреварите.
Овој извештај не е само предупредување за едно Светско првенство. Тој е сигнал дека климатските промени почнуваат да го менуваат календарот, логистиката и безбедноста на големите спортски настани. Ако температурите продолжат да растат, летните фудбалски турнири на северната хемисфера ќе стануваат сè потешки за организирање без сериозни ризици.
Фудбалот често се нарекува најважната споредна работа во светот. Но, климатската криза покажува дека ниту една сцена, ниту еден стадион и ниту еден спектакл не се надвор од нејзиниот дофат. На Мундијалот во 2026 година можеби ќе се бројат голови, бодови и рекорди, но ќе се мери и нешто многу посериозно: колку спортот е подготвен за свет што станува сè потопол.
