Европа се соочува со истовремени економски, политички и безбедносни притисоци кои го менуваат континентот. Оваа историска пресвртница за Европа предизвика сериозни предупредувања од највисоките претставници на Европската Унија, кои отворено признаваат дека досегашните институции и доктрини не се соодветно подготвени за новата глобална реалност.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, неодамна предупреди дека актуелните европски системи се создадени за еден поинаков свет. Кризата е највидлива низ секојдневниот живот на граѓаните, каде што во 16 од 27 земји-членки на ЕУ цената на дизелот надминува две евра, достигнувајќи и до 2,50 евра во најскапите држави. Ваквиот економски притисок ги зголемува трошоците за живот и отвора широк простор за подем на радикалните политички опции.
Историска пресвртница за Европа: Подем на десницата и вооружување
Незадоволството на граѓаните масовно го користат популистичките партии низ целиот континент. Во Франција доминира Националното собирање на Марин Ле Пен, во Австрија силна поддршка има Слободарската партија, додека во Германија екстремно десничарската АфД бележи големи изборни победи. Традиционалните центристички партии, според аналитичарите, го изгубиле контактот со реалноста и стравувањата на сопствените гласачи.
Како одговор на руската инвазија врз Украина и зачестените безбедносни инциденти, Европа влезе во процес на забрзано вооружување. Според податоците на Европската комисија, одбранбените трошоци на членките на ЕУ се зголемени за речиси 80 отсто од 2020 година. Планот „ReArm Europe“ предвидува мобилизација на дури 800 милијарди евра за европската одбрана, додека земјите на НАТО се обврзале да издвојуваат по 5 отсто од БДП за одбрана до 2035 година.
Неизвесност во трансатлантските и кинеските односи
Надворешнополитичкиот аналитичар и поранешен хрватски амбасадор во Русија, Божо Ковачевиќ, смета дека Европа се наоѓа во незавидна положба поради недостиг на сопствена дипломатска автономија. Тој посочува дека американските најави за можно намалување на военото присуство под администрацијата на Доналд Трамп дополнително ја отвора дилемата за иднината на безбедноста на континентот.
Покрај тоа, Ковачевиќ истакнува дека Европа се соочува и со предизвици во односите со Пекинг. Иако трговскиот дефицит на ЕУ со Кина изнесува неверојатна милијарда евра дневно, европските лидери сè уште се поставуваат како доминантна страна која ги диктира правилата, иако реалноста покажува дека Унијата е исклучително зависна од кинеската економија.
Дали Европа навреме ќе ги напушти старите дипломатски илузии пред целосно да стане само обичен инструмент во судирот меѓу големите светски сили?
Извор: Индекс
