Исланд дефинитивно нема да стане 28. членка на Европската Унија, откако 52 отсто од граѓаните на референдумот се изјаснија против започнување пристапни преговори со Брисел. Одлуката претставува сериозен политички удар за владата на премиерката Криструн Фростадотир, која отворено го поддржуваше приближувањето кон ЕУ.
Но, анализите на германските медиуми покажуваат дека причините за исландското „не“ се многу пошироки од традиционалниот спор околу риболовните квоти.
Рибата е важна, но не е единствената причина
Риболовот со децении е една од најчувствителните теми во односите на Исланд со ЕУ. Земјата располага со огромна поморска зона, а рибарството има значајна економска и политичка тежина. Германскиот јавен сервис АРД посочува дека моќното исландско рибарско лоби, составено од десетина големи компании, контролира значителен дел од риболовните квоти уште од 1980-тите. Според анализата, дел од овие компании финансиски ја поддржале кампањата против приближувањето кон ЕУ.
За рибарската индустрија, членството во Унијата носи страв од губење дел од контролата врз националните ресурси и прифаќање европски правила и квоти. Но, зад ова стои и пошироко прашање: колку Исланѓаните се подготвени да дел од своите национални одлуки препуштат на европските институции?
Суверенитетот пред европската интеграција
Германските медиуми оценуваат дека во кампањата пресудни биле „стравот и желбата за суверенитет“. Исланд веќе е дел од Европскиот економски простор, што му овозможува пристап до единствениот европски пазар без да биде полноправна членка на ЕУ. За дел од граѓаните токму тоа е доволно: земјата ги користи економските предности на европската интеграција, но задржува поголем степен на политичка автономија.
Коментатор на „Тагесцајтунг“ оценува дека Исланд е земја која „ја сака својата независност“ и дека, како членка на Европскиот економски простор, веќе ужива дел од предностите што ги носи Унијата.
Од таа перспектива, прашањето за членството не се сведува само на економската корист, туку на тоа колку национален суверенитет е подготвена да отстапи една мала држава за поголема политичка и економска интеграција.
Дали ЕУ ја губи привлечноста?
За дел од германските коментатори, исландското „не“ треба да биде предупредување за Брисел. „Ноје Оснабрикер цајтунг“ оценува дека ЕУ повеќе не се доживува како „ветување за спас“, како што можеби се доживуваше во минатото. Весникот поставува прашање што е особено важно за иднината на европскиот проект: колку е привлечна ЕУ ако аргументот за силен единствен пазар повеќе не е доволен?
Критиките се однесуваат и на перцепцијата дека Унијата е премногу бирократска, оптоварена со правила и внатрешни конфликти.
Од друга страна, „Пасауер ноје пресе“ смета дека одлуката на Исланд е болен удар за ЕУ, но не и катастрофа. Позитивен исход за пристапните преговори би бил силен доказ дека Унијата и натаму е привлечна за европските држави.
Исланд веќе ги има дел од придобивките
Исланд е специфичен случај. Земјата не е членка на ЕУ, но е дел од Европскиот економски простор и од Шенген-зоната. Тоа значи дека граѓаните и компаниите веќе уживаат дел од придобивките од европската интеграција, без земјата да има целосно членство во Унијата. Токму затоа дел од аналитичарите сметаат дека за Исланѓаните членството можеби не изгледа како неопходен следен чекор.
Прашањето е дали оваа формула ќе остане доволна и во иднина.
Поука и за Брисел
Исландското „не“ доаѓа во време кога ЕУ повторно се обидува да ја зајакне својата привлечност и да го прошири европскиот проект. Одлуката не значи дека Исланѓаните ги отфрлаат европските пазари или соработката со Унијата. Напротив, земјата останува длабоко интегрирана во европскиот економски простор.
Но, референдумот покажува дека економската интеграција не мора автоматски да води кон политичко членство. За Брисел тоа е можеби најважната порака од Исланд: ако Унијата сака да биде привлечна, не е доволно само да ги нуди предностите на единствениот пазар. Таа мора да покаже и зошто за граѓаните на европските држави вреди да бидат дел од заедничкиот политички проект.
Извор: DW
