Блискиот Исток се соочува со една од најопасните ескалации во последните години. Додека САД продолжуваат со воздушни напади врз ирански цели, јеменските Хути отворија нов фронт со напади врз бродови во Црвеното Море, создавајќи ризик од парализа на уште една клучна трговска рута.
Два теснеци од кои зависи светската трговија
Ормутскиот теснец, меѓу Иран и Оман, е главниот излез на нафтата и гасот од Персискиот Залив кон светските пазари. Низ него минува значителен дел од глобалниот извоз на енергенси. Од друга страна, Баб ел-Мандеб, тесниот премин меѓу Јемен и Африканскиот Рог, го поврзува Црвеното Море со Индискиот Океан и е една од најважните точки за трговијата меѓу Европа и Азија.
Доколку и двете рути бидат сериозно ограничени, светската економија би се соочила со поскапа нафта и гас, зголемени трошоци за транспорт, нови проблеми во синџирите на снабдување и ризик од поскапување на храната и индустриските производи.
Хутите повторно ја затвораат клучната рута
Јеменските Хути соопштија дека извршиле напади врз два саудиски танкери во Црвеното Море, а тврдат и дека принудиле повеќе бродови да ја сменат маршрутата и да се повлечат. Тие ги предупредија бродовите да избегнуваат саудиски пристаништа, што дополнително ја зголеми загриженоста за безбедноста на пловидбата низ Баб ел-Мандеб.
Ова е слично на ситуацијата од периодот 2023–2025 година, кога нападите на Хутите врз комерцијални бродови доведоа до масовно пренасочување на транспортот околу Африка и значително зголемување на трошоците.
Саудиска Арабија бара излез, но ризикот расте
Саудиска Арабија досега се обидува да остане надвор од директниот конфликт меѓу Вашингтон и Техеран.
Земјата делумно го ублажува ризикот од блокадата на Ормутскиот теснец преку гасоводот Исток–Запад, кој ја пренесува нафтата од источните полиња до терминалот Јанбу на Црвеното Море.
Но, доколку и таа рута стане небезбедна поради активностите на Хутите, можностите за извоз би биле сериозно ограничени.
Кои се Хутите и зошто се толку опасни?
Хутите се шиитско политичко-воено движење од северен Јемен. Тие ја презедоа контролата врз главниот град Сана во 2014 година и денес управуваат со голем дел од населените области во земјата.
Се смета дека имаат поддршка од Иран, кој им обезбедува воена и техничка помош.
Нивната стратегија се базира на употреба на ракети,беспилотни летала, поморски мини и напади врз трговски и воени бродови.
Американско-иранскиот конфликт без решение
Американската Централна команда соопшти дека продолжува со воздушни операции против ирански воени цели, вклучително командни центри, комуникациски системи и поморски капацитети.
Вашингтон тврди дека целта е намалување на заканата за цивилната пловидба низ Ормутскиот теснец.
Но, Иран возвраќа преку напади и притисок врз земјите од Заливот што се сојузници на САД.
Аналитичарите предупредуваат дека досегашната стратегија не го принудила Техеран да се повлече, а секој нов напад носи ризик од поширока регионална војна.
Нов страв: нуклеарна трка на Блискиот Исток
Тензиите дополнително се зголемија по договорот што овозможува американски компании да помогнат во развојот на цивилната нуклеарна програма на Саудиска Арабија.
Иако Ријад тврди дека станува збор за мирољубива програма, експертите предупредуваат дека тоа може да поттикне нова трка во нуклеарното вооружување во регионот, особено ако и други држави како Турција и Египет ги засилат своите програми.
Што значи ова за светот?
Најголемиот страв не е само од воен конфликт, туку од долготрајно нарушување на глобалната трговија.
Енергетските пазари веќе реагираат на секој сигнал за ескалација, а продолжена блокада на двете поморски точки би била удар не само за Блискиот Исток, туку и за Европа, Азија и светската економија.
