Европа ја дочекува зимата со пониски резерви на природен гас од вообичаеното, додека нестабилноста на глобалниот пазар на нафта и гас продолжува да создава ценовен притисок. Европската комисија, сепак, засега не предупредува на непосредна криза со снабдувањето. Во Северна Македонија, премиерот Христијан Мицкоски уверува дека земјата моментално е во стабилна енергетска состојба, но признава дека продолжената нестабилност на глобалниот пазар ќе биде предизвик.
Европската комисија на 25 септември соопшти дека снабдувањето со гас во Европската Унија останува стабилно, и покрај тоа што складираните количества се под историските нивоа. Комисијата продолжува да ја следи состојбата, а извештајот за зимската подготвеност треба да биде објавен на 8 октомври.
Уште на почетокот на септември, Европската комисија оцени дека нема непосреден ризик за безбедноста на снабдувањето со гас. Како причини ги посочи поголемата диверзификација на изворите, поголемиот капацитет за увоз на течен природен гас и намалената потрошувачка на гас во ЕУ во споредба со претходните години. Тоа значи дека европската слика во моментов е повеќе приказна за зголемен ризик и неизвесност отколку за сигурна енергетска криза.
Македонија нема сопствено складиште за гас
За Северна Македонија ситуацијата е специфична. Според податоците на Енергетската заедница, земјата нема подземно складиште за природен гас. За земјите без сопствени складишта, правилата предвидуваат обезбедување пристап до складиран гас во странство во количина еквивалентна на најмалку 15 отсто од просечната годишна потрошувачка во последните пет години.
Енергетската заедница во својот извештај од јуни 2026 година наведува дека Северна Македонија презела законски и плански чекори за подобрување на подготвеноста, но дека договорот за прекуграничен пристап до складиште во Бугарија сè уште не е оперативен во пракса. И официјалните податоци покажуваат дека Северна Македонија нема сопствена складишна капацитет за гас: складишниот работен капацитет е наведен како нула, додека природниот гас целосно се обезбедува преку увоз.
Токму затоа, за земјата е особено важно не само колку гас има на пазарот, туку и колку сигурно може да го обезбеди во услови на евентуален недостиг или ценовен шок.
Немаме проблем со гасот, но глобалната состојба е предизвик
Премиерот Христијан Мицкоски на 29 септември изјави дека Северна Македонија моментално нема проблем со снабдувањето со гас и дека земјата е во „исклучително добра“ енергетска состојба. Тој посочи дека Северна Македонија не е голем потрошувач на природен гас, што според него е олеснителна околност, но предупреди дека продолжените нарушувања на глобалниот пазар ќе бидат предизвик.
„Ние не сме голем потрошувач на гас како држава, што во случајов е олеснителна околност, но, да, тоа ќе биде предизвик“, изјави Мицкоски.
Според него, Владата има план за справување со нарушувањата на пазарот, а функционирањето на продуктоводот е една од предностите во снабдувањето со нафтени деривати. Мицкоски тврди дека во моментов има количества не само за домашниот пазар туку и за соседните земји.
Тоа е политичка и институционална проценка на актуелната состојба; дали резервите и договорите ќе бидат доволни при подолготраен глобален шок ќе зависи од развојот на пазарот во текот на зимата.
Нафтата веќе го чувствува глобалниот удар
Кај нафтените деривати ситуацијата е полесна за следење преку домашните малопродажни цени. Според Регулаторната комисија за енергетика, од 29 септември максималната цена на Еуродизелот е 100 денари за литар, Еуросупер БС-95 чини 100 денари, а БС-98 – 102 денари за литар.
Во исто време, функционирањето на продуктоводот Солун–Скопје е важен фактор за снабдувањето со гориво. Според објавените податоци, од почетокот на годината до крајот на август преку продуктоводот биле транспортирани речиси 400 милиони литри дизел, со снабдување на македонскиот пазар, но и на пазарите во соседството. Колку долго ќе останат стабилни домашните цени, сепак, зависи и од движењето на светските цени, курсот на доларот, транспортните трошоци и геополитичката состојба.
А што ќе се случува со струјата?
Третиот дел од равенката е електричната енергија. АД ЕСМ во моментов има активни хидро- и термоелектрани, а компанијата во август објави и стратешки договор со косовската државна енергетска компанија КЕК за снабдување со јаглен во наредните три години. ЕСМ истовремено има активен јавен повик за набавка на лигнит за потребите на РЕК Битола, што покажува дека обезбедувањето на гориво за термоелектраната останува дел од подготовките на системот.
Владата, пак, уверува дека не очекува проблеми со снабдувањето со електрична енергија и дека состојбата со домашното производство е поволна. Но, постои и поширок контекст: Енергетската заедница годинава предупреди дека по големиот прекин на електричната мрежа во Северна Македонија во мај 2025 година се потребни дополнителни мерки за јакнење на сигурноста и отпорноста на електроенергетскиот систем. Експертскиот извештај за прекинот утврди дека причината била неможноста да се контролираат високите напони во преносната мрежа.
Значи, ќе има ли „тешка зима“?
Засега нема основа да се каже дека Европа сигурно оди кон енергетска криза. Она што го покажуваат официјалните податоци е дека резервите на гас се пониски од историските, глобалниот пазар е нестабилен, а Европската комисија внимателно ја следи состојбата. Истовремено, Брисел вели дека европскиот систем во моментов е доволно отпорен и дека нема непосреден ризик за снабдувањето.
За Северна Македонија ризиците се поинакви: земјата нема сопствени складишта за гас, природниот гас го увезува, а стабилноста на снабдувањето зависи и од регионалната инфраструктура и од условите на европскиот пазар.
Од друга страна, кај нафтените деривати Македонија има активен продуктовод и моментално регулирани цени, додека кај електричната енергија домашното производство, хидролошката состојба, достапноста на јаглен и состојбата на мрежата ќе бидат клучни фактори. Затоа вистинското прашање за зимата 2026/27 не е само дали Македонија „има доволно енергенси“, туку колку долго системот може да остане стабилен ако глобалниот енергетски шок потрае.
