Долготрајниот топлотен бран и историски ниските водостои на Рајна, Дунав и другите европски реки веќе директно влијаат врз производството на електрична енергија во голем дел од Европа, од унгарската нуклеарна централа „Пакс“, преку романската „Чернавода“, до хидроелектраните во Србија и Норвешка. Министерството за енергетика уверува дека македонскиот електроенергетски систем засега е стабилен, а акумулациите се исполнети околу 70 проценти. Но вистинското прашање не е дали Македонија во моментов произведува доволно електрична енергија, туку колку е изложена на ценовните потреси на европскиот пазар, имајќи предвид дека и натаму е нето-увозник на струја.
Официјалната слика – Македонија произведува повеќе, но и натаму увезува
Според податоците на Државниот завод за статистика, во мај 2026 година Македонија произвела 462.653 мегават-часови електрична енергија, со што биле покриени 96,5 проценти од домашната потрошувачка.
Производството од хидроелектраните било повисоко за 76 проценти во однос на истиот месец лани, додека производството од ветерните електрани се зголемило за околу 10 проценти. Овие бројки покажуваат дека Македонија не е погодена од сушата во иста мера како дел од соседните земји.
Каков е македонскиот енергетски микс?
Структурата на домашното производство покажува значајна промена во последните години. Во мај, термоелектраните учествувале со 31,7 проценти од вкупното производство, соларните централи со 31 процент, хидроелектраните со 29,8 проценти, а ветерните електрани со 6,8 проценти.
Ова значи дека Македонија денес располага со многу поразновиден енергетски микс отколку пред само неколку години, кога производството од јаглен беше убедливо доминантно. Денес, сончевата енергија речиси го достигнува уделот на термоенергијата, додека хидроенергијата останува еден од трите главни столба на системот.
Сепак, Министерството за енергетика потврдува дека Македонија останува нето-увозник на електрична енергија. Тоа значи дека, иако домашното производство покрива речиси целосно домашна потрошувачка, државата редовно увезува дел од потребната струја за да обезбеди стабилност на снабдувањето. Токму тука европската криза станува директно важна и за Македонија.
Каде е ризикот ако домашното производство е стабилно?
Македонија не купува електрична енергија во изолација, туку на заеднички регионален пазар. Кога нуклеарната централа „Пакс“ во Унгарија работи со само околу 10 проценти од капацитетот поради недостиг на вода за ладење, кога романската „Чернавода“ исклучува реактор, кога производството од хидроелектраните во Србија паѓа на околу една петтина од вообичаеното, а норвешките акумулации кои често се сметаат за „батерија“ на Северна Европа – достигнуваат рекордно ниски нивоа, тогаш понудата на електрична енергија на европскиот пазар се намалува.
Во исто време, побарувачката расте поради рекордната употреба на климатизација за време на топлотните бранови.
Резултатот е предвидлив цените на електричната енергија растат за сите учесници на пазарот, вклучувајќи ја и Македонија, без разлика што домашниот електроенергетски систем моментално функционира стабилно.
Дополнителен притисок доаѓа и од светските пазари
Енергетскиот притисок не доаѓа само од сушата. Воениот конфликт во Персискиот Залив и нарушувањата во пловидбата низ Ормушкиот Теснец значително ги зголемија цените на течниот природен гас (LNG), додека европските резерви на гас на почетокот на август остануваат под просекот за овој период од годината.
Тоа значи дека и гасните електрани, кои во нормални услови би можеле делумно да го надоместат намаленото производство од нуклеарните и хидроцентралите, годинава работат под дополнителен ценовен притисок.
Одговорот на државата – инвестиции наместо паника
Од Министерството за енергетика велат дека состојбата континуирано се следи и дека паралелно се инвестира во нови производствени капацитети и системи за складирање енергија. Во тек е втората фаза од ветерниот парк „Богданци“, се реализираат проектите „Битола 1“ и „Осломеј 2“, а се подготвуваат и „Битола 2“ и „Битола 3“.
Паралелно се работи и на гасниот интерконектор со Грција, подготовките за интерконектор со Србија и приклучувањето кон Вертикалниот гасен коридор – инфраструктурни проекти чија цел е да ја намалат зависноста на земјата од еден извор или една рута за снабдување.
Бројките покажуваат дека Македонија во моментов има подобра енергетска позиција отколку минатата година. Производството на електрична енергија е повисоко, уделот на сончевата енергија значително пораснал, а акумулациите се исполнети околу 70 проценти. Но тоа не значи дека земјата е заштитена од европската енергетска криза. Сè додека Македонија останува нето-увозник на електрична енергија, секое намалување на производството во Европа без разлика дали е предизвикано од суша, топлотни бранови, ниски водостои или геополитички тензии најпрво ќе се почувствува преку повисоките цени на увезената струја.
Домашниот систем во моментов е стабилен, но Македонија останува дел од европскиот енергетски пазар. А тоа значи дека, во услови на нов енергетски шок, ниту една држава во регионот не може целосно да остане настрана.
