Европа наскоро би можела да се соочи со посилна конкуренција за дизел и бензин, бидејќи глобалните пазари сигнализираат ограничени залихи, недоволен капацитет за преработка и нови ризици во снабдувањето.
Дополнителен притисок создава руската забрана за извоз на дизел до крајот на јули, воведена со цел да се обезбеди доволно гориво за домашниот пазар. Аналитичарите предупредуваат дека големите купувачи на руски дизел сега ќе мора да бараат алтернативни испораки од САД, Блискиот Исток и Индија, каде што Европа веќе набавува дел од потребното гориво.
Цените на енергијата нагло пораснаа оваа пролет по нападите на САД и Израел врз Иран и одлуката на Техеран да ја преземе контролата врз Ормускиот Теснец. Сообраќајот низ коридорот, низ кој пред конфликтот минуваше приближно една петтина од светската трговија со нафта, беше значително намален.
Иако САД и Иран во средината на јуни се согласија за рамка за преговори и постепено нормализирање на транзитот, ситуацијата остана нестабилна. Цената на суровата нафта се намали по објавувањето на договорот, но цените на бензинот и дизелот останаа високи.
Нафта има, но нема доволно рафинерии
Проблемот повеќе не е само достапноста на суровата нафта. Рафинериите во Европа и САД добиваат дополнителни количества од стратешките резерви и од Блискиот Исток, но немаат доволно капацитет брзо да ја преработат целата понуда во дизел, бензин и други нафтени производи.
„Светот едноставно нема доволно капацитет за преработка на толку многу нафта“, оценува аналитичарот на „Спарта комодитис“, Нил Крозби.
Разликата меѓу цената на суровата нафта и цената на готовото гориво, која ги покажува рафинериските маржи, нагло се зголеми. По руската забрана за извоз, маржата за дизел во Европа надмина 60 долари за барел, достигнувајќи рекордно ниво.
Европскиот бензин оваа недела беше за околу 41 долар по барел поскап од суровата нафта, што е најголема разлика од летото 2022 година. Во САД, показателот за профитабилноста на рафинериите на 8 јули достигна рекордни 64,58 долари за барел.
Високите маржи покажуваат дека понудата на готови горива тешко ја следи побарувачката, иако сурова нафта има на пазарот.
Европа може да влезе во трка со други купувачи
Рускиот извоз на дизел и бензин се намалувал и пред последната забрана, паѓајќи на околу 400.000 барели дневно. Од почетокот на јули извозот на руски дизел е повеќе од преполовен во однос на тоа ниво.
Најпогодени би можеле да бидат земјите што досега купувале големи количества руски деривати, меѓу кои Бразил, Турција и држави од Северна и Западна Африка. Тие сега ќе мора да бараат гориво на истите пазари на кои се потпира и Европа.
Тоа значи дека европските купувачи ќе треба да понудат повисоки цени или да прифатат поскапи транспортни рути за да обезбедат доволно количества.
Според Наталија Лосада од консултантската компанија „Енерџи аспектс“, Европа може да биде принудена да се натпреварува за сè помалку достапно гориво.
Недостигот од дизел би дошол во чувствителен период и за земјоделството. Производителите низ северната хемисфера се подготвуваат за есенската жетва, кога потрошувачката на дизел за земјоделските машини значително расте.
Залихите остануваат под просекот
Притисокот не е ограничен само на дизелот. Маржите за бензин исто така растат поради знаците за пониски резерви на почетокот на летната сезона на патувања.
Залихите на бензин во САД во неделата што заврши на 3 јули паднаа на најниско ниво за тој период од годината од 2021 година. Во Азија, ниските резерви ги одржуваат цените високи, и покрај очекувањата дека Кина може да го зголеми извозот.
Вкупните залихи на нафтени производи во земјите членки на ОЕЦД благо се зголемиле од пролетта, но и натаму се под просекот од периодот 2015–2019 година.
Тоа покажува дека глобалната понуда само малку ја надминува побарувачката и дека пазарот останува ранлив на нови прекини, напади врз енергетска инфраструктура или дополнителни забрани за извоз.
За Европа, тоа може да значи дека дури и стабилизирањето на состојбата во Ормускиот Теснец нема веднаш да донесе поевтино гориво. Додека капацитетите на рафинериите остануваат ограничени, а повеќе земји се натпреваруваат за исти испораки, цените на бензинот и дизелот веројатно ќе останат под притисок.
