Европската Унија сака повторно да произведува повеќе од она што ѝ е потребно – од челик и автомобили до батерии, соларни панели и технологии со ниски емисии. Во центарот на оваа стратегија е предлогот за Законот за забрзување на индустријата (Industrial Accelerator Act), со кој Европската комисија сака да го олесни отворањето фабрики, да привлече стратешки инвестиции и да создаде поголема побарувачка за европски производи.

Но токму тука се отвора и едно од најважните прашања: што точно ќе значи „Произведено во Европа“?

Предлогот на Европската комисија беше претставен во март 2026 година, а неговата конечна форма сè уште е предмет на преговори меѓу земјите членки и Европскиот парламент.

Франција сака построги правила, Германија поширок концепт

Една од клучните точки на спорот е кои производи и компании би можеле да добијат предност во јавните набавки и европските програми за поддршка. Франција се залага за построг пристап, со поголем акцент на производството во самата Европска Унија.

Германија, од друга страна, предлага поширок концепт – „Made with Europe“, со кој би можеле да бидат опфатени и одредени земји со блиски економски и трговски врски со ЕУ. Во таква рамка би можеле да се најдат Норвешка и Швајцарија, а германскиот пристап остава простор и за други блиски партнери, под услов да постои реципрочен пристап до пазарите.

Шпанија предлага уште еден модел – поделба на земјите во три категории, зависно од нивната поврзаност со европскиот пазар и трговските договори со ЕУ. Така, наместо едноставно „европско“ или „неевропско“, производите би можеле да се третираат според различни нивоа на економска и трговска поврзаност.

Зошто Брисел воопшто сака вакви правила?

Европската индустрија последните години се соочува со повеќе притисоци: конкуренција од Кина, високи енергетски трошоци, зависност од увоз на суровини и компоненти, како и силна конкуренција од САД во одредени стратешки технологии. Идејата на новата индустриска политика е дел од поширокото настојување на ЕУ да ја намали зависноста од надворешни добавувачи за производи и технологии што се сметаат за стратешки.

Предлогот предвидува европските критериуми да имаат поголема улога во јавните набавки и во одредени програми за државна поддршка. Посебно внимание се посветува на сектори како челик, цемент, алуминиум, автомобили, батерии, соларна и ветерна енергија, топлински пумпи и други технологии поврзани со транзицијата кон нискојаглеродна економија.

Европа сака фабрики, но не сака да се затвори

Тука се појавува тешкиот баланс. ЕУ сака европските производители да имаат поголема предност, но истовремено не сака да се претвори во затворен пазар. Премногу строги правила за европското потекло би можеле да ги зголемат трошоците за одредени проекти и јавни набавки, особено во индустрии кои зависат од глобалните синџири на снабдување.

Затоа дел од земјите членки се залагаат за поширока дефиниција што би ги вклучила и доверливите партнери надвор од ЕУ. Прашањето, всушност, е колку „европска“ треба да биде една индустрија за да добие предност во Европа.

А што со странските компании?

Предлогот не значи дека странските компании би биле исклучени од европскиот пазар. Напротив, една од целите е странските инвестиции да продолжат да доаѓаат во Европа, но поголем дел од економската корист од нив да остане на европскиот континент.

За големи инвестиции во стратешки сектори се разгледуваат дополнителни услови, особено во случаи кога странска компанија има значителен удел во глобалните производни капацитети во одредена област. Идејата е ваквите инвестиции да носат работни места, трансфер на технологии и дополнителна вредност во Европа.

Фабриките би требало да се градат побрзо

Друг важен дел од планот е поедноставувањето на процедурите за индустриски инвестиции. Европската комисија предлага поедноставени процедури за издавање дозволи, дигитализација на процесот и создавање услови за побрза реализација на големи индустриски проекти. Но побрзите дозволи сами по себе не се доволни.

Индустријата бара и попредвидливи цени на енергијата, подобра инфраструктура, квалификувана работна сила и постабилни правила. Затоа новиот закон е само еден дел од пошироката битка за европската конкурентност.

Клучното прашање допрва треба да се реши

Колкав дел од еден производ мора да биде создаден во Европа за тој да се смета за „европски“? Одговорот на ова прашање може значително да влијае врз тоа кои компании и производи ќе добиваат предност во идните јавни набавки и програми за индустриска поддршка. Преговорите меѓу земјите членки и Европскиот парламент ќе треба да најдат баланс меѓу две цели: поголема индустриска независност и задржување на отворената европска економија.

Токму затоа битката околу „Произведено во Европа“ не е само спор околу етикета. Станува збор за тоа како ќе изгледа европската индустриска политика во следните години – колку производство ќе остане во Европа, со кого ќе работи ЕУ и колку ќе зависи од остатокот од светот.