ЕУ откри опасности на Тему, а кој ги проверува производите што пристигнуваат во Македонија?

Додека Европската комисија отвора нова постапка против Тему поради недоволни контроли на производите, илјадници македонски потрошувачи продолжуваат да нарачуваат од кинеската платформа.

Брисел веќе ја казни компанијата со 200 милиони евра, но сега предупредува дека контролите и санкциите за проблематичните продавачи се недоволни. Се отвора и прашањето кој ја проверува безбедноста на играчките, електричните уреди и другите производи што преку интернет стигнуваат во Македонија.

Европската Унија повторно ги доведува во прашање безбедносните контроли на Тему, една од најпопуларните платформи за евтино онлајн купување, а новите наоди на европските регулатори отвораат прашања и за македонскиот пазар.

На 17 ноември Европската комисија објави прелиминарни наоди според кои Тему не презема доволно ефективни мерки за спречување продажба на нелегални производи преку платформата.

Проблемите се однесуваат на начинот на проверка на производите, недоволниот број модератори и неефикасните санкции против трговците што ги прекршуваат правилата.

За разлика од Европската Унија, каде што Тему е под директен надзор според Законот за дигитални услуги, Македонија нема идентичен механизам за надзор над големите меѓународни дигитални платформи.

Тоа не значи дека производите што пристигнуваат кај нас се надвор од законската контрола, но отвора прашање колку ефективно се проверува нивната безбедност.

Европа казнува, Македонија увезува

Во мај 2026 година Европската комисија му изрече казна од 200 милиони евра на Тему затоа што платформата не ги проценила соодветно ризиците поврзани со продажбата на нелегални производи.

Во октомври Брисел го прифати акцискиот план на компанијата за подобрување на проценката на ризиците.

Но само неколку недели подоцна, новата истрага покажува дека и натаму постојат сериозни сомневања околу мерките што Тему ги спроведува во практика.

Според Европската комисија, контролите се потпираат претежно на информациите што продавачите ги внесуваат за производите, наместо на доволно ефективна проверка на нивната усогласеност со прописите.

Дополнително, бројот на модератори не го следел растот на понудата на платформата, а санкциите против прекршителите не биле доволно ефикасни.

Ова значи дека производ што не ги исполнува европските стандарди може да остане достапен во понудата, додека продавач што ги прекршува правилата може да продолжи со работа доколку контролите не функционираат.

Сепак, станува збор за прелиминарни наоди. Тему има право на одбрана, а нова казна сè уште не е изречена.

Дали играчките и електричните уреди што ги нарачуваме се безбедни?

Европските регулатори и потрошувачки организации веќе идентификувале проблеми со одредени производи понудени на големите онлајн платформи.

Посебно чувствителни се категориите како детски играчки, мали електрични уреди, полначи, козметички производи и предмети што доаѓаат во директен контакт со кожата.

Во претходни европски проверки биле откриени производи што не ги исполнувале релевантните безбедносни барања.

Асоцијацијата за е-трговија на Македонија уште при анализата на влезот на Тему на домашниот пазар предупреди дека не постојат доволно информации дали сите производи достапни преку платформата ги исполнуваат европските стандарди.

Асоцијацијата посочи и на испитувања на европски организации за безбедност на играчките, кои откриле значителни неправилности кај тестирани производи од меѓународни онлајн платформи.

Овие резултати не значат дека сите производи на Тему се опасни. Но покажуваат дека ниската цена и достапноста на производот не се гаранција за неговата безбедност.

Кој во Македонија е задолжен за контролите?

Во Македонија контролата на производите што се продаваат на домашниот пазар е распределена меѓу повеќе институции, во зависност од видот на производот.

Царинската управа има надлежности при увозот и спроведувањето на забраните и ограничувањата, вклучително и мерки поврзани со безбедноста на производите.

Државниот пазарен инспекторат врши надзор над примената на прописите за заштита на потрошувачите и безбедноста на производите во рамките на своите надлежности.

За определени категории производи се надлежни и други специјализирани институции.

Но важно е да се разликува царинска контрола од лабораториско испитување на безбедноста.

Тоа што пратката поминала царинска постапка не значи дека секој производ поединечно бил лабораториски тестиран или дека сите негови карактеристики биле проверени.

Токму тука се отвора едно од најважните прашања: колкав дел од малите пратки што пристигнуваат преку Тему се предмет на физички проверки и колку производи се испитуваат поради сомневање дека не ги исполнуваат безбедносните стандарди?

Во јавно достапните информации не најдов посебна статистика што би покажала колку производи нарачани преку Тему биле проверени или повлечени од македонскиот пазар поради небезбедност.

За ДДВ има правила, но колку се контролира безбедноста?

Македонија веќе направи измени во даночниот третман на малите интернет-пратки.

Во ноември 2025 година беше укинато ослободувањето од ДДВ за интернет-пратки до 22 евра, при што Министерството за финансии објасни дека начинот на наплата кај нарачките преку Тему нема да се промени, бидејќи ДДВ бил вклучен во цените на платформата.

Државата со тоа настојува да обезбеди поправеден даночен третман на увезените производи и да ја намали можноста за злоупотреби.

Но даночниот третман е само еден дел од контролата.

Другиот, подеднакво важен, е дали увезените производи ги исполнуваат барањата за безбедност и дали потрошувачите можат да добијат соодветна заштита кога производот е неисправен или опасен.

Токму оваа разлика станува особено важна по новите предупредувања од Брисел.

Тему го менува домашниот пазар

Популарноста на Тему во Македонија отвори и прашања за конкурентноста на домашните трговци.

Платформата нуди огромен број производи по ниски цени, често придружени со попусти, бесплатна достава и промотивни кампањи.

За потрошувачите тоа значи поширок избор и можност да купуваат поевтино.

За домашните компании, пак, претставува дополнителен конкурентски притисок, особено кога продаваат слични производи, но имаат обврски за локално работење, инспекциски надзор, рекламирање и заштита на потрошувачите.

Асоцијацијата за е-трговија претходно предупреди на потребата од фер конкуренција и јасни правила за сите учесници на пазарот.

Сепак, конкуренцијата преку ниски цени не претставува сама по себе незаконска практика. Проблем настанува ако одредени производи не ги исполнуваат законските барања или ако продавачите избегнуваат обврски што важат за останатите трговци.

Што треба да објаснат македонските институции?

Новите наоди на Европската комисија отвораат неколку прашања за домашните надлежни институции.

Пред сè, дали Царинската управа и Државниот пазарен инспекторат имаат посебни механизми за следење на производите што пристигнуваат преку големите меѓународни платформи?

Дали се води статистика за пратките што биле задржани поради сомневања во нивната безбедност, а не само поради царински неправилности?

Дали Македонија располага со механизам за навремено преземање мерки врз основа на европските известувања за опасни производи?

И дали постои соодветна координација меѓу институциите за контрола на увозот, заштита на потрошувачите и повлекување небезбедни производи?

Одговорите се важни затоа што евентуалните безбедносни ризици не престануваат на границата на Европската Унија.

Брисел ги засилува контролите, а што ќе преземе Македонија?

Тему има околу 130 милиони корисници во Европската Унија. Поради размерот на платформата, европските институции бараат посилни системи за проверка на производите и поголема одговорност на компанијата.

Според новите прелиминарни наоди, платформата сè уште не обезбедува доволно ефикасни механизми за спречување продажба на нелегални производи.

Доколку прекршувањата бидат потврдени со конечна одлука, Тему може да се соочи со нови финансиски санкции, согласно европското законодавство.


За Македонија, која не е членка на ЕУ, овие постапки не значат автоматска примена на европските санкции на домашниот пазар.

е-Трн да боцка во твојот инбокс