Убедлива победа за Алтернативата за Германија (AfD) и тежок пораз за Христијанско-демократската унија (CDU) – изборите во Саксонија-Анхалт имаат потенцијал да ја потресат и федералната политика, пред сè конзервативната унија CDU/CSU и канцеларот Фридрих Мерц.

CDU во Саксонија-Анхалт освои помалку од 20 отсто од гласовите, односно помалку од половина од резултатот на AfD. Тоа е тежок удар за партијата, што нејзината генерална секретарка Франциска Хоперман во првата реакција внимателно го опиша како „многу тежок резултат за нас“, со последици за сите христијански демократи.

Само два часа по затворањето на избирачките места сè уште е рано целосно да се согледаат политичките последици. Но, веќе се издвојуваат две можни сценарија. Првото е AfD да освои апсолутно мнозинство и за првпат да дојде на власт во една германска покраина како партија класифицирана како десноекстремистичка. Второто е да биде формирана малцинска влада предводена од CDU, која би зависела од поддршката на Левицата.

И двете опции можат да му создадат сериозни проблеми на CDU, но и на Мерц.

Сценарио 1: Апсолутно мнозинство за AfD

Апсолутно мнозинство за AfD би предизвикало политички потрес без преседан, чии последици би се почувствувале многу подалеку од границите на Саксонија-Анхалт. Потрагата по одговорните многу брзо би се префрлила и во Берлин, односно кон канцеларот. Во сопствената партија Мерц речиси сигурно би бил прогласен за делумно одговорен за ваквиот резултат.

Носителот на листата на CDU во Саксонија-Анхалт, Свен Шулце, во изминатите недели постојано предупредуваше дека федералната политика негативно влијае врз неговата изборна кампања. Тој дури се спротивстави и на реформата на пензискиот систем – еден од најважните реформски проекти на Мерц.

Доколку AfD навистина освои апсолутно мнозинство, Мерц веројатно ќе мора да даде политички одговор за резултатот. Неговиот авторитет веќе би бил сериозно разнишан. Сепак, колку и да изгледа ваквиот успех на AfD како катастрофа за CDU и за политичкиот центар, за Мерц и неговата коалиција во Берлин тој може да претставува и одредена можност.

Канцеларот би можел да тврди дека резултатот покажува колку е неопходно политичкиот центар уште посилно да се спротивстави на притисокот од десниот политички раб. Парадоксално, тоа би можело да ја зацврсти и внатрешната кохезија на црвено-црната коалиција, а со тоа привремено да ја стабилизира и позицијата на Мерц.

Сценарио 2: Опасно приближување кон Левицата

Доколку AfD не освои апсолутно мнозинство, Свен Шулце ќе мора да одговори на едно од најчувствителните прашања: каков е ставот на CDU кон Левицата? CDU уште во 2018 година одлучи дека нема да соработува ниту со Левицата ниту со политичката десница. Мерц тоа го повтори и пред само неколку дена.

„И кај AfD и кај Левицата постојат толку суштински разлики во однос на Унијата што соработката е исклучена“, порача тој.

Но, што точно значи „соработка“?

Мерц ја поддржа изборната линија на Шулце – нема заедничка владина програма, ниту пак учество на Левицата во владата. Истовремено, тој се повика на примерите од Тирингија и Саксонија, каде што малцински влади преку сложени механизми на консултации добиваат селективна поддршка од Левицата, без формално коалициско поврзување.

Но, ваквиот пристап веќе предизвикува отпор во CDU. Заменик-претседателот на пратеничката група на Унијата во Бундестагот, Сеп Мулер, неодамна отворено порача дека мандатот за формирање влада најпрво треба да ѝ биде доверен на AfD доколку таа партија убедливо биде најсилна.

„Ако анкетите се претворат во изборни резултати, тогаш Улрих Зигмунд и AfD имаат мандат да формираат влада“, изјави Мулер за „Politico“. Дел од конзервативците стравуваат дека соработката со Левицата би можела да предизвика масовно напуштање на CDU, но и дополнително да ја зајакне AfD.

Нивната најцрна прогноза е дека на следните покраински избори, за пет години, AfD би можела да освои и двотретинско мнозинство во Саксонија-Анхалт. Дополнителното слабеење на таканаречениот „заштитен ѕид“ од левата страна би можело да ги охрабри и оние во CDU кои сакаат да се урне и бариерата кон десницата.

За Мерц и раководството на партијата во Берлин тоа засега е целосно неприфатливо. Ситуацијата би можела да излезе од контрола, а во најлошото сценарио дел од конзервативците дури стравуваат и од поделба во партијата.

Klingbeil и Bas засега можат да здивнат

За разлика од Мерц, лидерите на коалицискиот партнер СПД, Ларс Клингбајл и Бербел Бас, барем на прв поглед, имаат причина за одредено олеснување. Социјалдемократите со недели стравуваа дека нема да го минат изборниот праг од пет отсто. Сега изгледа јасно дека СПД ќе биде дел и од идниот покраински парламент во Магдебург, без притоа да претрпи големи загуби.

„Ова за нас пред сè е важен сигнал дека на СПД мора да се смета“, изјави генералниот секретар Тим Клусендорф за ARD.

Сепак, резултатот може да биде измамен. Многу гласачи во Магдебург веројатно гласале тактички. Логиката била едноставна: колку повеќе помали партии ќе влезат во парламентот, толку помала е веројатноста AfD да освои апсолутно мнозинство.

Затоа останува прашањето: колку луѓе навистина гласале за СПД, а колку само сакале да спречат влада предводена од AfD?

Иако Клингбајл и Бас и натаму се под критика од дел од партиската база, вниманието сега може да се префрли кон изборите што за две недели ќе се одржат во Мекленбург-Западна Померанија. Таму премиерката Мануела Швезиг во последниот период напредува во анкетите и сè уште има шанси да заврши пред AfD.

Изборите за две недели носат нова неизвесност

Од резултатите на двата покраински избора на 20 септември – во Берлин и во Мекленбург-Западна Померанија – во голема мера ќе зависи колку политички турбулентна ќе биде есента за Мерц. Во Берлин, CDU се соочува со опасност да ја загуби функцијата градоначалник, потенцијално во корист на Левицата.

Во Мекленбург-Западна Померанија, доколку работите тргнат во најлоша можна насока, CDU би можел да падне под десет проценти и да заврши дури на четвртото место. И таму, при формирањето влада без AfD, би можело да се отвори прашањето за соработка со Левицата. Тогаш повторно би можела да се разгоре и дебатата за промена на канцеларот. Но, можен е и поинаков исход.

CDU во Мекленбург-Западна Померанија би можел да избегне едноцифрен резултат, а со тоа и комплицирани преговори за формирање влада, доколку резултатот биде доволен за создавање црвено-црвено-зелена коалиција.

Во Берлин, пак, носителот на листата на CDU, Стефан Еверс, би можел да победи и да стане градоначалник. Таквиот развој на настаните би го намалил притисокот врз Мерц.

Распад на црвено-црната коалиција засега малку веројатен

Една работа, сепак, во речиси сите можни изборни сценарија изгледа малку веројатна: распад на коалицијата меѓу конзервативците и социјалдемократите на федерално ниво. Причината е едноставна. Доколку се одржат нови федерални избори, AfD веројатно би излегла од нив уште посилна, а формирањето стабилна влада би било уште потешко.

Токму затоа, и покрај растечкиот притисок врз Мерц, за CDU и SPD распадот на актуелната владина коалиција во овој момент би бил ризик што тешко би можеле да си го дозволат.