Надстрешницата на Железничката станица во Нови Сад падна на 1 ноември 2024 година, точно во 11:52 часот, на влезот на станицата што неодамна беше реконструирана. Во тој момент загинаа 14 луѓе, меѓу кои и четири деца. Од тројцата тешко повредени, двајца подоцна им подлегнаа на повредите, едниот на 17 ноември, а другиот на 21 март 2025 година. Една млада жена ги преживеа тешките повреди. Така, бројот на жртвите се искачи на 16.
Станицата претходно беше свечено отворена по реконструкцијата. Во 119-те дена меѓу отворањето и уривањето, како што подоцна утврди обвинителството, опасноста не била забележана.
Уште во првите денови стана јасно дека трагедијата нема да остане само несреќа. Тогашниот министер за градежништво, Горан Весиќ, и провладините медиуми првично тврдеа дека надстрешницата воопшто не била реконструирана, иако на интернет сè уште беа достапни снимки на кои Весиќ ја отвора обновената станица. Весиќ и министерот Томислав Момировиќ набргу поднесоа оставки.
Првиот протест се одржа на 3 ноември во Белград, а граѓаните на Нови Сад излегоа на улиците на 5 ноември, веднаш по тридневната жалост. Пред Градската куќа беа искршени прозорци, полицијата употреби солзавец, а беа уапсени првите девет демонстранти.
Симболите на бунтот се појавија многу брзо. На тротоарите пред Владата и Министерството за градежништво останаа стотици отпечатоци од дланки обоени во црвено, со пораката дека власта има крв на рацете. Секој петок во 11:52 часот граѓаните ги блокираа крстосниците на 15 минути, во знак на почит кон жртвите. Подоцна, тишината беше продолжена на 16 минути – по една за секој загинат.
Студентите ги формулираа своите барања: објавување на целокупната документација за реконструкцијата, кривично гонење на одговорните, процесуирање на напаѓачите врз студентите на Факултетот за драмски уметности, подобри услови за студирање и заштита на професорите. Факултетите низ цела Србија беа блокирани, а подоцна во протестите се вклучија и средношколците.
Притисокот брзо донесе и први политички последици. Откако група студенти беше физички нападната во Нови Сад, премиерот Милош Вучевиќ на 28 јануари 2025 година ја најави својата оставка. Студентите потоа тргнаа во акција што ја нарекоа „Запознај ја Србија“: пешачеа околу 80 километри од Белград до Нови Сад, а луѓето покрај патот ги пречекуваа со солзи. Следуваа големи собири во Крагуевац на 15 февруари и во Ниш на 1 март. До септември 2025 година низ Србија беа одржани повеќе од 10.700 протести.
Кулминацијата дојде на 15 март 2025 година, на протестот „15 за 15“ во Белград, кој многумина го сметаат за еден од најголемите собири во Србија во последните децении. Фотографијата на стотици илјади запалени блицеви од мобилните телефони што го осветлија плоштадот Славија го обиколи светот.
Но, токму за време на 15-те минути тишина се случи инцидент што и денес ја дели јавноста. Загрижувачки звук предизвика паника и стампедо, а учесниците тврдеа дека бил употребен таканаречениот звучен топ. Полицијата и Министерството за одбрана го негираа тоа, а Вишото јавно обвинителство во септември 2026 година соопшти дека звучен топ не бил употребен. Неколку недели по протестот на Славија, на 16 април, за нов премиер беше избран Ѓуро Мацут, независен кандидат.
Правниот епилог се одвива многу побавно од политичките последици. Обвинителството во Нови Сад во септември 2025 година подигна обвинение против 13 лица, меѓу кои поранешниот министер Весиќ, лица од Министерството за градежништво, „Инфраструктура на железниците на Србија“, членовите на ревизиската комисија, проектантите и надзорниците.
Обвинението беше враќано на дополнување, а Апелациониот суд во Нови Сад конечно го потврди во јуни 2026 година, со што Весиќ, Јелена Танасковиќ и Анита Димоски повторно се најдоа меѓу обвинетите. Според наодите, 40 проценти од каблите во конструкцијата биле неактивни. Судењето сè уште не е почнато, а Врховниот суд треба да одлучи дали Весиќ и Димоски ќе бидат ставени во куќен притвор, откако не можело да им се постават електронски белезици.
Движењето што започна како протест и барање за правда за жртвите во 2026 година прерасна во политичка сила. Студентите побараа предвремени парламентарни избори, кои во септември беа закажани за 25 октомври. Вучиќ поднесе оставка од вториот претседателски мандат за да може да се кандидира за премиер, но веќе вечерта по изборите го призна поразот, изјавувајќи дека е јасно оти изборите ги загубил и дека победила Студентската листа.
Според прелиминарните резултати на Републичката изборна комисија, Студентската листа освоила 52,71 отсто од гласовите и 140 од 250 пратенички места, наспроти 39,17 отсто и 104 мандати за листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“. Излезноста била највисока во последните повеќе од 30 години, а кампот „Ќациленд“ пред Собранието, во кој со месеци се собираа поддржувачите на власта, бил растурен истата вечер.
Денешното одбележување затоа е и комеморација и потсетување на двегодишната борба за одговорност. Собирите почнуваат во 9:30 часот кај Медицинскиот факултет, Лиманскиот парк и Варадинскиот мост. Оттаму, во 10 часот, ќе тргнат три колони што ќе се сретнат на крстосницата кај Футошкиот пазар, а потоа заедно ќе продолжат кон Железничката станица.
Таму, во 11:52 часот, ќе почне комеморативниот собир со 16 минути тишина за жртвите. Студентите ги повикаа граѓаните да им се придружат и заедно да го зачуваат сеќавањето на загинатите – две години по денот кога бетонот падна врз луѓето што чекаа воз.
