Петокот, 20 ноември, инвеститорите долго ќе го паметат. Технолошкиот индекс „Насдак“ изгуби повеќе од пет отсто за само еден ден, бришејќи го целиот раст остварен од почетокот на годината. Пад забележаа и другите големи американски берзи, а најтешко беа погодени најголемите технолошки компании, чии акции од рекордните вредности на почетокот на октомври поевтинија речиси 20 отсто.
На берзите, пад од 20 отсто се смета за влез во таканаречен мечкин пазар – состојба што укажува на посериозен и подолготраен пад, а не на обична краткорочна корекција.
Најтешко погодени производителите на чипови
Падот не ги зафати само неколку компании. Седум од десетте најголеми технолошки компании на „Насдак“ сега вредат најмалку една петтина помалку отколку на својот врв. Најголеми загуби претрпеа производителите на чипови, кои досега беа меѓу најголемите добитници од бумот на вештачката интелигенција. Пазарната вредност на „Енвидија“ е за 43 отсто пониска од рекордната, додека некои производители на опрема за производство на чипови изгубија и повеќе од половина од вредноста.
За производителите на полупроводници ова беше најлошата недела од периодот по терористичките напади на 11 септември 2001 година.
„Енвидија“ со рекордна заработка, но и со огромни загуби на берзата
Особено впечатлив е случајот со „Енвидија“. На 17 ноември компанијата објави квартални приходи од 115,8 милијарди долари, што е раст од 103 отсто во споредба со истиот период лани. За следниот квартал најави приходи од 130 милијарди долари.
И покрај импресивните резултати, акциите пораснаа само околу четири отсто, а до петокот и тој раст беше избришан. Од достигнатиот врв на 6 октомври, „Енвидија“ изгуби околу 2,5 билиони долари пазарна вредност. Според текстот, станува збор за најголемата загуба на вредност на една акција во период од 45 дена во историјата.
„Антропик“ блесна на првиот ден, но падна на вториот
Големите очекувања на инвеститорите беа насочени и кон излегувањето на берза на „Антропик“. Првиот ден изгледаше како триумф: акцијата започна да се тргува по цена од 111,50 долари, што беше 34 отсто над понудената цена, а денот го заврши на 97,17 долари, со раст од 17 отсто.
Но во петокот падот ја зафати и оваа компанија. Акциите на „Енвидија“ изгубија 14 отсто, на АМД повеќе од 13 отсто, а на „Антропик“ девет отсто. Иако акцијата на „Антропик“ сè уште вреди повеќе од почетната продажна цена, пораката од пазарот е јасна: дури ни една од најбараните технолошки акции годинава не можеше да го промени расположението на инвеститорите.
Како се стигна до големиот пад?
Стравувањата од меур на вештачката интелигенција не се појавија оваа недела. Според „Ројтерс“, сомнежите се засилиле уште во средината на годината, но распродажбата добила замав минатиот месец, кога станало поизвесно дека САД и други големи економии повторно ќе мора да ги зголемуваат каматните стапки за да ја ограничат инфлацијата.
Дополнителна неизвесност внеле и политичките случувања во САД, по изборниот пораз на Републиканската партија на Доналд Трамп. Тоа отворило прашања за обемот на планираната изградба на центри за податоци во земјата. Во исто време, ненадејната оставка на Џенсен Хуанг дополнително ги вознемирила инвеститорите, имајќи ја предвид клучната улога на „Енвидија“ во индустријата за вештачка интелигенција.
Еден од првите големи удари се случил на 5 ноември, кога падот на акциите поврзани со вештачката интелигенција избришал околу 2,5 билиони долари од вредноста на Волстрит, по победите на демократите на изборите за Конгресот.
Падот се прошири и на светските пазари
Од августовскиот врв, светските акции изгубиле речиси девет билиони долари пазарна вредност. Тајванската берза оваа недела паднала за 17 отсто, што е најголем неделен пад од почетокот на деведесеттите години. Интересно е што ниту златото не се покажа како сигурно засолниште за инвеститорите. Неговата цена падна на најниско ниво од септември 2025 година. Еден аналитичар смета дека инвеститорите во моментов претпочитаат да располагаат со готовина, наместо да ги префрлаат средствата во традиционално побезбедни инвестиции.
И бакарот, чија цена претходно растеше поради зголемената побарувачка од центрите за податоци, се движи кон најголемиот неделен пад од април 2025 година.
Не паѓа целата берза, туку пред сè секторот за вештачка интелигенција
Анализите на пазарот не се целосно согласни околу тоа колку е сериозна кризата. „Јаху Фајненс“ потсетува дека американските берзи паѓале секој ден во текот на неделата, и тоа со голем интензитет. Ваква низа падови во последните шеесетина години се случила само неколкупати, меѓу другото по нападите на 11 септември 2001 година и за време на големата финансиска криза во 2008 година.
Сепак, споредбата со 2008 година има ограничувања. Тогаш паѓаше речиси целиот пазар, додека денес вредноста на повеќето компании што не се поврзани со вештачката интелигенција е приближно иста како пред два месеца, а кај некои дури и повисока.
Со други зборови, засега не се соочуваме со пад на целата берза, туку со сериозна корекција во технолошкиот сектор, особено кај компаниите поврзани со вештачката интелигенција.
Меурот се издишува, но сè уште не пукнал
Според анализата, меурот на вештачката интелигенција можеби се издишува, но сè уште не пукнал на начин на кој тоа се случи во 2000 година, за време на крахот на дот-ком компаниите. Тогаш голем број компании што пропаднаа немаа приходи. Денес, пак, на удар се компании што остваруваат поголема заработка од кога било. Тоа е и добра и лоша вест.
Добрата е што зад развојот на вештачката интелигенција стои реална индустрија и вистински бизнис. Лошата е што по три години еуфорија, инвеститорите почнуваат да сфаќаат дека можеби платиле премногу за очекуваниот раст. Сè уште нема јасен одговор ниту на прашањето кога огромните вложувања во центрите за податоци ќе почнат да се исплаќаат. Крахот од 2000 година, сепак, покажува дека падот на акциите не мора да значи и крај на технологијата. „Амазон“ тогаш изгуби повеќе од 90 отсто од својата пазарна вредност, но интернетот не исчезна.
