Сателитскиот интернет-сервис Старлинк стана еден од клучните столбови на украинската одбрана во војната со Русија. Од комуникацијата меѓу војниците до управувањето со беспилотни летала, системот на компанијата Спејсекс, основана од Илон Маск, има значајна улога во воените операции, поради што секоја најава за ограничување или прекин на услугата предизвикува сериозна загриженост во Киев.
Зависноста од оваа технологија отвора и пошироко прашање: колкава моќ имаат приватните технолошки компании врз текот на современите војни и што се случува кога критичната воена инфраструктура зависи од одлуките на еден комерцијален оператор?
Интернет и комуникации таму каде што инфраструктурата е уништена
Од почетокот на руската инвазија во 2022 година, Украина интензивно го користи Старлинк за одржување на комуникациите во областите каде што електронските комуникациски мрежи се оштетени или целосно уништени. Сателитската врска им овозможува на украинските сили да разменуваат податоци, да пренесуваат информации од фронтот и да одржуваат контакт меѓу единиците и командните центри.
Според податоци од 2025 година на Центарот за безбедносни студии при Швајцарскиот федерален институт за технологија во Цирих (ЕТХ Цирих), во Украина се користат околу 50.000 терминали на Старлинк. Овие уреди овозможуваат пристап до сателитската мрежа и се користат за пренос на наредби, снимки од беспилотни летала и други информации неопходни за координација на воените операции.
Важноста на резервната комуникациска инфраструктура стана очигледна уште на почетокот на инвазијата. Неколку часа пред руската инвазија во февруари 2022 година, сателитската мрежа КА-САТ, која ја користеше Украина, беше цел на сајбер-напад, поради што потребата од алтернативни канали за комуникација стана уште поизразена.
Старлинк и Старшилд не се ист систем
Во дебатите за американската технологија во Украина често се споменуваат Старлинк и Старшилд, но станува збор за различни услуги. Старлинк е комерцијална сателитска интернет-мрежа, додека Старшилд е систем на Спејсекс наменет за владини и воени корисници.
Иако се потпираат на технологии развиени од истата компанија, системите имаат различни намени и безбедносни барања. Оваа разлика е важна при проценувањето на последиците од евентуалните ограничувања, бидејќи воените операции зависат од специфични комуникациски можности, а не само од обичен пристап до интернет.
Илон Маск изјави дека Старшилд е под контрола на американската влада, додека Старлинк останува комерцијална услуга на Спејсекс. Сепак, и двете технологии ја покажуваат растечката улога на приватниот сектор во системите од кои зависи националната безбедност.
Дроновите се меѓу најголемите причини за зависноста од Старлинк
Освен за комуникација, Старлинк има значајна улога во украинските операции со беспилотни летала. Сателитското поврзување овозможува пренос на видео и други податоци, како и управување со одредени беспилотни системи на големи растојанија.
Украина ги користи дроновите за извидување, следење на руските позиции и напади врз цели во близина на фронтот и подлабоко на руска територија. Податоците од теренот, вклучително и снимките и координатите, можат да се пренесуваат до единиците што ги користат за планирање и координација на операциите.
Токму затоа, евентуалното ограничување на комуникациските можности не би било само технички проблем. Прекинот на врската може да го оневозможи преносот на видео во реално време и да ја наруши контролата врз одредени беспилотни летала, со што се намалува ефикасноста на нивните мисии.
Што би се случило ако се ограничи брзината?
Украинските медиуми известуваа за привремени ограничувања на брзината кај терминалите на Старлинк, вклучително и ограничувања од 110 и 160 километри на час. Доколку таквите ограничувања се применуваат на системи што ги користат брзи беспилотни летала, последиците би можеле да бидат значајни, бидејќи дел од нив достигнуваат брзини од околу 300 километри на час.
Во таков случај, прекинот или нестабилноста на врската може да го отежнат управувањето со леталата и да го прекинат преносот на снимки во живо. Во зависност од техничките можности на конкретниот систем, беспилотното летало може да продолжи да се движи според претходно зададена програма, да го прекине летот или да ја изгуби можноста за непосредна контрола од операторот.
Последиците не би се ограничиле само на дроновите. Проблемите со комуникацијата би можеле да го забават преносот на информации меѓу воените единици, да ја отежнат координацијата и да влијаат врз поширокото функционирање на украинската одбрана.
Зошто на Украина ѝ се важни и разузнавачките податоци од САД?
Старлинк не е единствениот елемент од кој зависи украинската војска. Значајна улога имаат и разузнавачките информации што Украина ги добива од западните партнери, вклучително и податоци за руски воздушни напади, лансирања на ракети, движење на војници и позиции на системите за противвоздушна одбрана.
Овие информации помагаат во откривањето потенцијални закани, планирањето на одбраната и подготовката на воените операции. Кога разузнавачките податоци се комбинираат со брза комуникација на теренот, украинските сили можат поефикасно да ги пренесуваат и користат информациите.
Иако Велика Британија, Франција и други европски партнери обезбедуваат разузнавачка поддршка, замената на американските капацитети не е едноставна. Затоа, загриженоста околу достапноста на овие информации е поврзана со поширокото прашање за тоа колку Украина може да се потпира на сопствените ресурси и европската поддршка.
Европа бара алтернативи, но зависноста останува
Европа располага со алтернативни сателитски комуникациски системи, меѓу кои се Еутелсат и УанВеб. Сепак, нивната способност целосно да ги заменат перформансите и оперативните можности на Старлинк во услови на интензивна војна не е докажана во споредлив обем.
Оваа зависност открива еден од главните предизвици на современото војување: критичната инфраструктура сè почесто е во рацете на приватни компании, чии одлуки можат да имаат директни последици врз безбедноста на државите. За разлика од традиционалните воени системи, комерцијалните технологии се поврзани и со деловни интереси, договори и политички односи.
За Украина, Старлинк не е само начин да се обезбеди интернет во областите погодени од војната. Тој е дел од поширокиот систем за комуникација, координација и употреба на воената технологија, што го прави евентуалниот прекин сериозен стратешки ризик.
Војната во Украина така ја наметнува и дилемата за иднината на европската безбедност: колку државите можат да се потпираат на технологија што не ја контролираат целосно и колку е итно да развијат алтернативи за да избегнат зависност од еден единствен снабдувач.
