Центрите за податоци стануваат сè поважни цели во современите воени конфликти, бидејќи нивното уништување може да ги наруши функционирањето на економијата и работата на јавните институции, од банките до болниците. Последните напади во Украина и Русија ја отворија и прашањето колку е безбедна инфраструктурата од која зависат дигиталните услуги и вештачката интелигенција.
Според порталот „Еуроњуз некст“, Русија во последните недели нападнала центри за податоци во Киев, додека украински дронови возвратиле со напади врз повеќе вакви објекти во Русија. Киев ги опиша украинските напади како насочени кон локации што обезбедуваат приходи за руската воена машинерија.
„Кога ќе погодите доволно важни цели, можете да ја урнете целата економија“, изјави за „Еуроњуз некст“ Мехди Парјави, советник на Обединетите нации и основач на Меѓународната управа за центри за податоци (IDCA).
Со сè поголемата дигитализација на општеството, прекинот на работата на еден центар за податоци може да има последици врз воените операции, здравството и финансискиот систем.
Зошто центрите за податоци се толку важни?
Центрите за податоци се физички објекти во кои компаниите сместуваат сервери и чуваат и обработуваат големи количества информации. Тие се клучни и за развојот на вештачката интелигенција, бидејќи обезбедуваат компјутерска моќ и електрична енергија потребни за работа на сложените системи.
Нивната важност е особено изразена во војна. Украина користи вештачка интелигенција за насочување на дронови и за други воени задачи, поради што инфраструктурата што ги поддржува дигиталните и компјутерските системи добива и стратешко значење.
Парјави смета дека нападите треба да ги натераат европските земји повторно да размислат каде и како ги градат своите центри за податоци. Досегашната практика, според која локациите се избираат внимателно и се чуваат во тајност, можеби веќе не е доволна за да ги заштити од современите закани.
Како можни решенија, тој ги споменува подземните објекти, бункерите и дополнителните системи за противвоздушна одбрана. Сепак, не навлезе во технички детали, повикувајќи се на прашања поврзани со националната безбедност.
Европа планира до седум гигафабрики за вештачка интелигенција
Нападите може да влијаат и врз европските планови за изградба на таканаречени гигафабрики за вештачка интелигенција — големи центри за податоци наменети за развој и обработка на напредни системи за ВИ.
На прашањето дали случувањата ќе ги натераат европските влади да ги преиспитаат овие планови, Парјави одговорил потврдно. Од Европската комисија за „Еуроњуз некст“ соопштиле дека е отворен повик за воспоставување до седум гигафабрики за вештачка интелигенција низ Европа, а рокот за поднесување предлози е 12 ноември.
Комисијата не дала конкретен одговор дали нападите врз центрите за податоци ќе ги променат плановите за нивна изградба. По затворањето на повикот, предлозите треба да бидат оценети, по што ќе се донесат одлуки за доделување поддршка.
Објектите вредат милијарди, а обновата може да трае со години
Финансиските последици од уништувањето на центрите за податоци може да бидат огромни. Според Парјави, изградбата на еден ваков објект може да чини до 25 милијарди долари и да трае до три години, што значи дека неговото уништување би предизвикало долгорочни економски загуби.
„Европа не може да си дозволи да финансира инфраструктура вредна стотици милијарди долари, која потоа некој би ја уништил“, предупредил тој, оценувајќи дека темпото на изградба треба внимателно да се преиспита.
Дополнителни предизвици се недостигот од електрична енергија и квалификувани работници, поради што, според него, европските држави треба да соработуваат наместо секоја одделно да развива сопствена инфраструктура.
Наместо расфрлани објекти, концентрирани дигитални центри
Парјави предлага изградбата да се концентрира во поголеми дигитални центри, каде што инфраструктурата би можела полесно да се обезбедува и штити. Тој ја споредува идејата со создавање „железна купола“ над ваквите зони, алудирајќи на системите за противвоздушна одбрана.
Според него, заедничкото планирање на инфраструктурата би можело да им овозможи на државите и компаниите поефикасно да ги распределат ресурсите и да ја зајакнат заштитата.
Сепак, концентрирањето на критичната инфраструктура носи и сопствени ризици: оштетувањето на еден голем центар може да има последици врз поголем број услуги. Затоа, покрај физичката заштита, важни остануваат и резервните системи, географската распределба на податоците и плановите за непрекинато функционирање во услови на криза.
