Австрија предлага нов пристап според кој кандидатите постепено би добивале пристап до единствениот европски пазар, паралелно со спроведувањето на реформите. Австриската министерка за надворешни работи Беате Мајнл-Рајзингер оценува дека проширувањето е најмоќниот геостратешки инструмент на ЕУ и предупредува дека долгото чекање создава простор за зголемено руско и кинеско влијание во регионот.

Европската Унија мора да го промени начинот на кој ги приближува земјите кандидати до членството, бидејќи сегашниот процес е премногу сложен и бирократски, смета австриската министерка за надворешни работи Беате Мајнл-Рајзингер.

Во интервју за „Евроњуз“, објавено на 15 октомври, таа посочи дека реформите што треба да ги спроведат земјите од Западен Балкан се неопходни, но дека граѓаните и компаниите треба многу побрзо да ги почувствуваат нивните резултати.

Австрискиот предлог предвидува земјите кандидати постепено да добиваат пристап до одредени делови од единствениот европски пазар веднаш штом ќе ги исполнат потребните реформски услови, наместо да чекаат завршување на целиот процес на пристапување.

На тој начин, економските придобивки од европската интеграција би станале видливи и пред формалното членство.

Според Мајнл-Рајзингер, ваквиот пристап би ја зголемил мотивацијата за реформи, бидејќи државите и граѓаните би можеле веднаш да ги почувствуваат ефектите од нивното спроведување.

Австриската министерка нагласува дека проширувањето не претставува само економски или административен процес, туку и стратешко прашање за иднината и безбедноста на Европа.

Таа го оцени проширувањето како најважниот и најмоќниот геостратешки инструмент што ѝ стои на располагање на Европската Унија, особено во услови на засилено влијание на Русија и Кина во Западен Балкан.

Австрија предупредува дека доколку кандидатите предолго останат во чекалницата на ЕУ, други меѓународни актери ќе се обидат да го пополнат политичкиот и економскиот простор.

На 1 октомври, за време на состанокот на министрите за надворешни работи во рамки на Берлинскиот процес во Црна Гора, Мајнл-Рајзингер порача дека земјите што спроведуваат реформи заслужуваат јасна перспектива, сигурност и исполнување на европските ветувања.

Австриската иницијатива се заснова на принципот дека напредокот во одреден сектор треба да биде награден со конкретен пристап до соодветниот дел од единствениот пазар.

Тоа би можело да значи постепено отстранување на дел од економските и административните пречки за компаниите, олеснување на прекуграничната трговија и поголемо поврзување со европските пазари.

Моделот, според австриската влада, не претставува замена за полноправното членство, ниту начин за заобиколување на европските критериуми. Напротив, целта е да се создадат дополнителни поттикнувања за исполнување на реформските обврски.

Како пример за постепена интеграција се посочува приклучувањето на земјите од регионот кон Единствената област за плаќања во евра – СЕПА, во која веќе учествува и Македонија.

Овој механизам овозможува поедноставни и потенцијално поевтини прекугранични плаќања во евра, што носи придобивки за граѓаните и компаниите, особено за оние што соработуваат со европски партнери.

Австрија ја поддржува и иницијативата за проширување на европската роаминг-зона кон Западен Балкан, како уште еден начин граѓаните да почувствуваат конкретни придобивки пред членството.

За Македонија, ваквиот пристап би можел да има посебно значење, имајќи предвид дека евроинтегративниот процес со години се соочува со политички и билатерални пречки.

Постепеното отворање на единствениот европски пазар би можело да создаде дополнителни можности за македонските компании, особено за малите и средните претпријатија, преку полесен пристап до европските пазари, инвестиции и нови деловни партнерства.

Сепак, економската интеграција сама по себе не би ги отстранила политичките услови за членство, ниту би значела автоматско отворање или затворање на преговарачките поглавја.

Во меѓувреме, Европската Унија веќе применува финансиски поттикнувања преку Планот за раст на Западен Балкан, кој предвидува шест милијарди евра за периодот од 2024 до 2027 година.

Според податоците објавени од „Евроњуз“ во јули, најголемиот дел од дотогаш исплатените средства биле насочени кон Црна Гора, Албанија и Македонија, како земји што бележеле напредок во исполнувањето на реформските обврски.

Прашањето за проширувањето повторно добива тежина во европските институции поради променетата геополитичка состојба и војната во Украина.

Покрај Западен Балкан, Украина и Молдавија исто така настојуваат да напредуваат во процесот на европска интеграција, што ја отвора дебатата дали постојниот модел е доволно ефикасен и дали Европската Унија треба да воведе нови форми на постепено пристапување.

За Австрија, економското приближување на кандидатите треба да оди паралелно со реформите во владеењето на правото, институциите и демократските стандарди.

Пораката на Мајнл-Рајзингер е дека Европската Унија не може да очекува од земјите кандидати со години да спроведуваат сложени реформи без нивните граѓани да почувствуваат конкретни резултати.

За Македонија и останатите земји од Западен Балкан, австрискиот предлог отвора можност за поинаква динамика на евроинтеграциите – повеќе економски придобивки пред членството, но и понатаму со обврска за исполнување на европските критериуми.