Антибиотска резистенција: Македонија троши повеќе антибиотици од европскиот просек

Денес почнува Светската недела за свесност за антимикробната резистенција, а истиот ден се одбележува и Европскиот ден за свесност за антибиотиците. Сезоната на грип е пред врата, а со неа и старото прашање: дали антибиотиците лекуваат вируси и што значи нивната прекумерна употреба за болниците?

Секоја зима сценариото е исто: температура, болно грло и некој во семејството што советува: „Земи антибиотик за да не се развлече“. Во Македонија оваа навика е подлабоко вкоренета отколку што мислиме. Анализата на политики на Светската здравствена организација (СЗО), изработена по нарачка на Министерството за здравство, проценува дека вкупната потрошувачка на антибиотици кај нас достигнува до 35 дефинирани дневни дози на 1.000 жители дневно, што е значително повеќе од тогашниот просек на ЕУ и Европската економска област (ЕЕО), кој изнесувал 21,9 дози.

Во истиот документ се наведува дека продажбата на антибиотици без рецепт и самолекувањето значително придонесуваат за вкупната потрошувачка, но за тоа нема достапни податоци. Официјалните бројки се нецелосни и од друга причина: во мрежата на СЗО за следење на потрошувачката, податоците за Северна Македонија се однесуваат само на вонболничкиот сектор.

Издавањето антибиотици без рецепт е незаконско, а Агенцијата за лекови и медицински средства редовно потсетува дека тие во аптеките се издаваат исклучиво со лекарски рецепт, согласно законот. Истата агенција предупредува дека од почетокот на пандемијата со КОВИД-19 е забележана зголемена потрошувачка на антибиотици. Истражувањата во земјава покажуваат дека аптеките и понатаму се извор на лекови за самолекување.

Во национално истражување спроведено меѓу родители, на почетокот на студијата околу 20 отсто од родителите и 10 отсто од децата што примиле антибиотик во претходната година користеле антибиотици купени без рецепт или преостанати од претходна терапија. Авторите забележуваат дека аптеките биле важен извор на антибиотици за самолекување, иако нивната продажба без рецепт е незаконска.

Во пилот-истражување спроведено во Делчево, речиси 20 отсто од испитаниците купиле антибиотик без рецепт, 43 отсто чувале преостанати антибиотици дома, а 41 отсто ја прекинувале терапијата штом ќе се почувствувале подобро. Испитаниците најчесто посегнувале по антибиотик за настинка (45 отсто) и грип (43 отсто) – болести предизвикани од вируси, врз кои антибиотиците не делуваат.

Цената се плаќа и во болниците. Според заедничкиот надзор на Европскиот центар за превенција и контрола на болести (ECDC) и СЗО за Европа, во Турција, Русија, Украина и Северна Македонија повеќе од 50 отсто од бактериите E. coli, една од најчестите причини за инфекции на крвта и уринарниот тракт, биле отпорни на цефалоспорините од трета генерација. Тоа значи дека лекарите сè почесто мораат да посегнуваат по резервни антибиотици, а кога и тие ќе престанат да делуваат, обична инфекција може да стане опасна по живот. Регионален преглед на истражувањата предупредува и дека Албанија, Косово и Северна Македонија речиси и да не придонесуваат со примарни податоци за отпорноста на бактеријата Klebsiella. Со други зборови, проблемот кај нас не е ни доволно добро измерен.

Ниту Европа не ги исполнува поставените цели. Според извештајот на ECDC, во 2024 година просечната потрошувачка на антибиотици во ЕУ изнесувала 20,3 дневни дози на 1.000 жители, што е за два отсто повеќе отколку во 2019 година и за 4,4 дози над целта за 2030 година, која изнесува 15,9 дози. Разликите меѓу земјите се огромни: во вонболничкиот сектор потрошувачката се движи од девет до 27,8 дози. На глобално ниво, според извештајот GLASS 2025 на СЗО, една од шест лабораториски потврдени бактериски инфекции во 2023 година била отпорна на антибиотска терапија.

Меѓу 2018 и 2023 година отпорноста пораснала кај повеќе од 40 отсто од следените комбинации на бактерии и антибиотици, со просечен годишен пораст од пет до 15 отсто. Студијата GRAM, објавена во медицинското списание „Лансет“, проценува дека бројот на годишни смртни случаи директно предизвикани од антимикробната резистенција ќе порасне од 1,14 милиони во 2021 година на 1,91 милион во 2050 година. Без нови мерки, тоа би значело 39 милиони изгубени животи во периодот од 2025 до 2050 година, односно три смртни случаи во минута.

Што можете да направите оваа сезона? Грипот, настинката и повеќето воспаленија на грлото се предизвикани од вируси, а антибиотиците делуваат само против бактерии. Затоа, не барајте антибиотик во аптека без лекарски преглед, а ако ви го понудат без рецепт, одбијте. Не користете антибиотици што ви останале од претходна болест и не ги давајте на друг член на семејството. Ако лекарот ви препише антибиотик, земајте го точно според упатството, во пропишаната доза и во текот на периодот што ви го одредил. Неупотребените лекови однесете ги во аптека наместо да ги фрлате во ѓубре или во мијалник. Најдобриот начин да не ви треба антибиотик е да спречите да се разболите.


Секоја есен Министерството за здравство обезбедува бесплатна вакцина против сезонски грип за ризичните групи, а минатата година беа набавени 80.000 дози четиривалентна вакцина. Миењето раце и останувањето дома кога сте болни не се застарени совети, туку првата линија на одбрана.

е-Трн да боцка во твојот инбокс