Германската крајнодесничарска Алтернатива за Германија (AfD) влегува во изборниот ден во Саксонија-Анхалт со повеќе од 40 проценти поддршка, речиси двојно повеќе од CDU. Но, најважното прашање вечерва нема да биде само кој ќе освои најмногу гласови, туку дали резултатот ќе биде доволен за рушење на политичкиот „Brandmauer“ – непишаната бариера со која германските партии од центарот досега ја држат AfD надвор од извршната власт.
Што всушност значи германскиот „Brandmauer“?
„Brandmauer“, односно „противпожарен ѕид“, е политичкиот термин за одбивањето на германските партии од центарот да влегуваат во коалиции или институционално да соработуваат со AfD. Не станува збор за законска забрана. Тоа е политичко правило што произлегува и од германското поствоено искуство и од настојувањето крајнодесничарските партии да останат надвор од извршната власт.
Но, „Brandmauer“ не значи автоматски дека AfD не може да победи на избори.
Партијата може да освои најмногу гласови, а сепак да остане во опозиција. За да дојде до власт, потребно е да обезбеди мнозинство, партнер за коалиција или доволно гласови во покраинскиот парламент за да го избере својот кандидат за премиер.
Зошто пет проценти може да бидат пресудни?
Избирачите во Саксонија-Анхалт имаат два гласа. Со првиот избираат директен кандидат во една од 41 изборна единица, додека вториот е клучен за пропорционалната распределба на мандатите. Во распределбата на мандатите учествуваат партиите што ќе освојат најмалку пет проценти од гласовите.
Токму затоа резултатот на помалите партии може драматично да ја промени сликата во парламентот. Според последната анкета на ARD, AfD има 42 проценти, CDU 22, Левица 11, SPD осум, Зелените шест, BSW четири, а либералите три проценти.
На прв поглед, AfD со 42 проценти е далеку од апсолутно мнозинство. Но, ако Зелените и BSW не го поминат изборниот праг, значителен дел од гласовите нема да учествува во распределбата на мандатите.
Во такво сценарио, уделот на AfD во парламентот би можел да биде значително поголем од нејзиниот процент освоени гласови. Затоа вечерва секој процент над или под пет може да биде политички многу поважен отколку што изгледа.
Како AfD би можела да дојде на власт?
Постојат неколку можни сценарија.
Првото е апсолутно мнозинство.
Ако AfD освои повеќе од половина од мандатите, би можела самостојно да го избере својот кандидат за покраински премиер и да формира влада без коалициски партнер.
Второто е коалиција.
Ова сценарио во моментов изгледа политички тешко, бидејќи главните партии однапред ја отфрлаат соработката со AfD. И BSW не најавува формална коалиција со крајната десница, иако неговиот став за евентуално гласање за премиер остава повеќе простор за различни толкувања.
Третото е најчувствително.
Германскиот парламентарен систем отвора можност кандидат да биде избран и без формална коалиција, доколку во подоцнежниот круг успее да освои повеќе гласови од противкандидатот.
Тоа значи дека воздржани пратеници, отсуства или поделби меѓу останатите партии теоретски би можеле да му го олеснат патот на кандидатот на AfD. Но, дури и во такво сценарио, владата би била политички ранлива и за секој буџет или закон би морала да обезбедува поддршка во парламентот.
CDU е фатена меѓу две бариери
За CDU проблемот е уште посложен. За да создаде мнозинство против AfD, демохристијаните можеби ќе мора да бараат поддршка од Левица. Но, CDU официјално ја исклучува соработката и со неа. Така се отвора можност за малцинска влада која би зависела од поддршка или премолчена толеранција при гласањето во парламентот.
Токму тука „Brandmauer“ може да се претвори во најголемиот политички проблем по изборите: партиите може да одбиваат коалиција и со AfD и меѓусебно, но сепак ќе мораат да најдат начин да се избере влада.
AfD може да добие голема моќ и без да владее
Дури и ако не успее да формира влада, AfD би можела да има значително влијание. Доколку освои повеќе од една третина од пратеничките места, би можела да блокира одлуки за кои е потребно двотретинско мнозинство. Тоа може да биде особено важно кај промените на покраинскиот устав и кај одредени избори за судии во Уставниот суд.
Затоа изборниот резултат не се мери само со прашањето кој ќе биде покраински премиер. AfD може да стане моќен блокирачки фактор и од опозиција.
Зошто изборите се важни и надвор од Саксонија-Анхалт?
Покраинската власт во Германија има значителни надлежности. Таа учествува во управувањето со образованието, полицијата и културата, а покраините имаат и важна улога во федералниот систем преку Бундесратот. Затоа исходот во Саксонија-Анхалт ќе биде внимателно следен не само во Берлин, туку и низ Европа. Победа на AfD сама по себе не значи дека партијата автоматски ќе ја преземе власта.
Вистинската политичка драма ќе започне по објавувањето на резултатите, кога ќе се види колку мандати освои AfD, кои партии го поминаа прагот од пет проценти и дали во новиот парламент воопшто може да се создаде мнозинство без неа.
Токму тогаш ќе се дознае дали германскиот „противпожарен ѕид“ останал цврст – или за првпат почнал сериозно да попушта.
