Новите податоци на Државниот завод за статистика покажуваат пад на откупот од индивидуалните производители за 13,5 проценти во третиот квартал од 2026 година. Истовремено, извозните податоци откриваат загрижувачка појава: Македонија продава поголеми количества свеж зеленчук во странство, но заработува помалку.
Податоците откриваат дека вкупната вредност на откупот и продажбата на земјоделски производи во третиот квартал изнесувала 4,7 милијарди денари, односно приближно 77 милиони евра.
Во споредба со истиот период минатата година, вредноста на откупот од индивидуалните земјоделски производители се намалила за 13,5 проценти, додека продажбата од сопствено производство бележи пад од 3,7 проценти.
Вкупниот пад на вредноста на откупот и продажбата изнесува околу 8,8 проценти.
Но зад овие бројки се отвора поважно прашање: дали Македонија произведува помалку земјоделски производи или произведеното сè потешко се продава по исплатливи цени?
Извозот открива проблем: Повеќе зеленчук, помалку заработка
Еден од најзначајните показатели за состојбата во земјоделството е извозот на свеж зеленчук.
Според анализата на ИзвозМК, заснована на податоците на Државниот завод за статистика, во првата половина од 2026 година Македонија извезла околу 90 илјади тони свеж зеленчук, во вредност од 56,8 милиони евра.
Во споредба со истиот период минатата година, количините пораснале за 8,6 проценти.
Но наместо поголеми приходи, извозниците оствариле 8,4 проценти помала вредност на извозот.
Ова значи дека просечната постигната извозна цена по килограм била значително пониска.
Пресметката врз основа на овие податоци покажува дека просечната извозна вредност по килограм се намалила за приближно 15,7 проценти.
Тоа е показател за ценовниот притисок со кој се соочува домашното производство.
Ако земјоделецот произведува исто или поголемо количество, но откупувачот плаќа помалку поради пониските извозни цени, неговата заработка може значително да се намали.
И преработеното овошје и зеленчук бележат пад на извозот
Проблемот не е ограничен само на свежите производи. Според податоците за периодот јануари–септември 2026 година, извозот на преработки од овошје и зеленчук достигнал 67,7 милиони евра.
Тоа е намалување од четири проценти во споредба со истиот период во 2025 година.
Истовремено, извезените количества се намалиле за 3,7 проценти, на околу 28,2 илјади тони.
Овие бројки покажуваат дека дел од домашната преработувачка индустрија се соочува и со намалување на физичкиот обем на извозот.
Најголеми пазари за македонските преработки од овошје и зеленчук остануваат Србија и Хрватска, на кои отпаѓаат повеќе од 41 процент од вкупната извозна вредност.
Ваквата концентрација значи дека промените во побарувачката и цените на неколку пазари можат да имаат значително влијание врз домашните производители.
Трошоците растат побрзо од продажните цени
Дополнителен проблем за земјоделците е разликата меѓу трошоците за производство и цените на земјоделските производи.
Податоците на ДЗС покажуваат дека во септември 2026 година цените на тековно потрошените средства во земјоделството биле повисоки за 8,8 проценти во споредба со септември 2025 година.
Во истиот период продажните цени на земјоделските производи пораснале само за 2,3 проценти.
Тоа значи дека растот на производствените трошоци бил значително поголем од растот на цените по кои земјоделците ги пласирале производите.
Во август состојбата била уште понеповолна за одредени култури.
Тогаш продажните цени на зеленчукот биле пониски за 6,4 проценти на годишно ниво, а кај овошјето и грозјето бил забележан пад од 7,2 проценти.
Ова не значи дека секој земјоделец имал исти загуби, но упатува на намалување на просторот за заработка.
Дали временските услови го намалиле производството?
Покрај извозот и цените, важен фактор може да биде и физичкиот обем на земјоделското производство.
Неповолните временски услови, недостигот од вода, болестите кај растенијата и промените во приносите можат директно да влијаат врз количествата што земјоделците ги нудат за откуп.
Еден од најинтересните показатели во статистиката е разликата меѓу падот на откупот од индивидуалните производители и намалувањето на продажбата од сопствено производство.
Кај индивидуалните производители падот изнесува 13,5 проценти, а кај продажбата од сопствено производство 3,7 проценти.
Оваа разлика отвора прашање дали помалите земјоделци се соочуваат со поголеми тешкотии при пласманот и преговарањето за откупните цени.
Индивидуалните производители често имаат помали капацитети за складирање, ладење, сортирање и самостоен извоз.
Поради тоа можат да бидат почувствителни на промените во побарувачката и цените што ги нудат откупувачите.
Дали Македонија губи извозни пазари?
Податоците покажуваат дека состојбата во извозот е различна зависно од видот на производите.
Кај свежиот зеленчук, во првата половина од годината биле извезени поголеми количества, но за помалку пари.
Кај преработките од овошје и зеленчук, во првите девет месеци бил намален и извозот по количина и неговата вредност.
Впрочем, вкупниот македонски стоковен извоз, во кој доминираат и индустриските производи, во периодот јануари–септември пораснал за 10,83 проценти.
Проблемот мора да се бара во конкретните земјоделски сектори, конкурентноста на производите и условите под кои се продаваат на странските пазари.
Падот на откупот е предупредување, но причината допрва треба да се утврди
Најновите показатели на ДЗС не се изолиран статистички резултат.
Тие доаѓаат во година во која дел од земјоделските производи се извезуваат по пониски просечни цени, а производствените трошоци растат побрзо од продажните цени.
Оваа комбинација може да ја намали исплатливоста на земјоделството, особено за помалите индивидуални производители.
Она што веќе е јасно е дека поголемиот извоз не мора да значи и поголема заработка за земјоделците.
