Испраќањето пари преку мобилен телефон изгледа едноставно: избирате контакт, внесувате износ и потврдувате. Зад тие неколку кликови, сепак, стојат национални платежни системи што не секогаш можат да комуницираат меѓу себе, па плаќањето од една во друга земја често е комплицирано.
За да се реши тој проблем, во Мадрид е основана Европската мрежа за плаќања (European Network for Payments – ENP). Таа ги поврзува петте решенија за мобилни плаќања што работат во 13 европски земји: шпанскиот Bizum, италијанскиот Bancomat, португалскиот SIBS-MB WAY, Vipps MobilePay, кој работи во Норвешка, Данска, Шведска и Финска, и EPI/Wero, кој е присутен во Германија, Белгија, Франција, Холандија, Луксембург и Австрија.
Заедничката инфраструктура на овие организации опфаќа повеќе од 70 отсто од населението на ЕУ и Норвешка, со околу 130 милиони активни корисници. Мрежата ќе се воведува постепено, најпрво за плаќања меѓу физички лица, а потоа и за онлајн купување и плаќање во продавници.
Бидејќи ЕУ во следните неколку години подготвува и воведување на дигиталното евро, многумина се прашуваат зошто се потребни двата проекта. Одговорот е дека тие имаат сосема различна намена. ENP е мост меѓу постојните платежни решенија и ги поврзува услугите и банкарските сметки, додека дигиталното евро е јавни пари во електронска форма, издадени од Евросистемот, монетарната власт на еврозоната.
Системите како ENP, како и многуте други услуги што веќе постојат, само ги пренесуваат еврата што корисниците ги чуваат на своите банкарски сметки. Дигиталното евро, пак, не е ниту нова валута ниту криптовалута. Тоа се електронски пари што ги издава Европската централна банка (ЕЦБ), исто како евро-банкнотите и монетите.
Дигиталното евро нема да ги замени готовината ниту постојните приватни електронски начини на плаќање, кои ќе продолжат да се користат како и досега. За корисниците, границата меѓу постојните системи и дигиталното евро може да изгледа нејасна, особено кога станува збор за дебитните картички или за апликации како Bizum. Клучната разлика е во тоа кој стои зад салдото и под кои услови се користи, бидејќи дигиталното евро нема да има провизии ни трошоци за издавање, а зад трансакциите нема да стои приватна компанија.
Дигиталното евро е замислено за плаќања меѓу физички лица, во продавници и на интернет, а се планира и функција за плаќање без интернет-врска. ЕЦБ разгледува дванаесетмесечен пилот-проект што би започнал во втората половина на 2027 година, а првото издавање би можело да следува во 2029 година, доколку бидат усвоени потребните прописи. Ова се, сепак, само проекции, а не потврден датум.
Двата проекта би можеле да ја зајакнат стратешката автономија на Европа. Според ЕЦБ, во 2022 година меѓународните картични системи, како Visa, Mastercard и American Express, учествувале со околу 61 отсто во сите трансакции во еврозоната. Иако многу од тие плаќања ги обработуваат подружници, банки и технолошки компании со седиште во Европа, бројката покажува колку се доминантни главно американските платежни мрежи.
Директните плаќања од сметка на сметка преку мобилен телефон исто така придонесуваат за финансиската независност, бидејќи ги заобиколуваат меѓународните платежни системи. Затоа развојот на ENP и на дигиталното евро може да се гледа како дел од пошироката стратегија за европски суверенитет. Таа опфаќа енергетика, технологија, одбрана, компјутерска моќ и финансии.
Довербата ќе биде клучна за тоа дали граѓаните ќе сакаат да го користат дигиталното евро. Едно истражување во Шпанија покажало дека луѓето што имаат доверба во ЕЦБ се поподготвени да го прифатат, додека загриженоста за приватноста на податоците има спротивен ефект. Овие резултати не важат за целото европско население, но укажуваат на прашањата на кои ќе мора да одговорат дизајнот и јавната комуникација на проектот.
Европската платежна мрежа не го прави дигиталното евро непотребно, туку може да ги навикне корисниците на мобилни и прекугранични плаќања. Некои услуги веќе применуваат дел од логиката на идното дигитално евро. Во Шпанија, на пример, Bizum Pay овозможува бесконтактно плаќање со телефон во продавници, директно од банкарската сметка, дури и кога телефонот ќе ја изгуби интернет-врската.
Дигиталното евро треба да биде јавен начин еврото да стигне до телефоните на граѓаните. Неговиот успех ќе зависи од тоа дали луѓето ќе видат реално подобрување во довербата, приватноста, достапноста и едноставноста на користење. Без такви видливи придобивки, секоја монетарна иновација ризикува да остане само институционално ветување.
