Она што ви се појавува на телефонот е избор од многу поголем број содржини. Редоследот на видеата, препорачаните профили и објавите што повторно ги среќавате делумно зависат од системи што проценуваат што би ви го привлекло вниманието.

Токму разбирањето на тој избор е дел од медиумската писменост. Од 24 до 31 октомври се одбележува Глобалната недела на медиумска и информациска писменост, годинава под мотото „Сите имаме улога – медиумска и информациска писменост за луѓето“. УНЕСКО го става акцентот на заедничката одговорност на образованието, медиумите, институциите, дигиталните создавачи и граѓаните. UNESCO

Препораката покажува интерес, а не доказ за вистинитост

Алгоритмите за препорачување следат различни сигнали. „Тикток“, на пример, објаснува дека врз изборот влијаат гледањето или прескокнувањето видео, допаѓањата, коментарите, споделувањата и други податоци. За повеќето корисници, интеракциите, вклучително и времето поминато во гледање, имаат поголема тежина од одделни други фактори.

Платформата наведува дека содржините ги рангира според процената колку ќе му бидат интересни на конкретниот корисник. support.tiktok.com

Оттука произлегува важна разлика: тоа што системот ви препорачал објава не е потврда дека нејзиното тврдење е точно. Ниту бројот на прегледи може да ја замени проверката на доказите.

„Алгоритмот не е неутрален“ во овој контекст значи дека изборот следи одредени цели и правила. Тоа само по себе не докажува намера за манипулација, но е причина да се прашаме зошто нешто добива видливост и што останува надвор од нашиот екран.

Медиумска писменост и во време на вештачка интелигенција

Со вештачката интелигенција, проверката мора да го опфати и начинот на кој е создадена содржината. УНЕСКО и ОН ја нагласуваат потребата корисниците да ги преиспитуваат изворите, да го разбираат алгоритамското влијание и критички да пристапуваат кон содржините создадени со ВИ. United Nations

Уверливиот изглед заслужува проверка исто колку и сомнителниот. Кај фотографија или снимка, побарајте го првичниот извор и контекстот. Кај текст што наведува истражување, отворете го истражувањето. Кај цитат, проверете дали постои целосна изјава и дали скратувањето го менува значењето.

Истото важи и кога одговорот го добиваме од четбот: наведената врска треба да се отвори, а податокот да се спореди со она што навистина пишува во изворот.

Што да проверите пред да споделите?

Практичната проверка може да почне со пет прашања:

• Кој ја објавил содржината? Проверете го авторот, медиумот или институцијата.
• Од кога е? Погледнете го датумот на настанот, а не само на објавата.
• Кој е доказот? Побарајте документ, целосна снимка или именуван извор.
• Дали насловот одговара на текстот? Проверете дали сигурното тврдење во насловот во содржината станува само можност.
• Дали другите објави имаат сопствена потврда? Повеќе страници што го преземаат истото тврдење не обезбедуваат повеќе независни докази.

За читателите во Македонија, овие прашања се применливи и на локална објава за прекин на вода и на светска политичка вест. Блискоста на темата не ја отстранува потребата од проверка.

Пред следното споделување, вреди да се направи кратка пауза: дали знам дека ова е точно или само го видов доволно пати за да ми стане познато?